माई लछमी ते सुंदर सिँघ दी साखी
अग्गे संगत गग्गो बूए आ पहुंची है। वीर सिँघ दे घर बाबे मनी सिँघ ते संगतां ने डेरे लाए हन जी। रात प्रशाद वीर सिँघ दे घर त्यार होया है। बड़ी महिंमा सच्चे पिता दी हो रही है। मस्ताने खेड रहे हन। वीर सिँघ दा भतीजा सुंदर सिँघ उस दे घरों माई लछमी नाम सी। गुरु साहिब बाबे मनी सिँघ दी दोवें जणे शरन पए हन। सच्चे पिता दया कर के शरन ला लए हन। इक झण्डा सिँघ मौड़ां दा नाई सिख सी। सौहरे घर एथ्थे गग्गो बुए रैहंदा सी। पिछला जन्म उसदा सैन भगत दा सी। ओस वी बड़ा संगतां दा प्रेम कीता ते प्रशाद छकाया। सुंदर सिँघ वी दूसरयां सिक्खां वल वेख के बाबे मनी सिँघ अग्गे बेनंती कीती, बाबा जी परशाद साड्डे घरों सवेरे छकिओ जे। गरीब दी कुल्ली चरन पा के पवित्र करिओ जे। बाबे मनी सिँघ आक्खया चंगा सुंदर सिँघ। घर आण के लछमी नूं आक्खया कि करमां वालीए मैं तां सच्चे पिता दीआं संगतां दा प्रशाद वरज आया हां छेती त्यार कर दे। ओह आखण लग्गी सत बचन जी। माई लछमी सारे नगर विच घर घर फिरी है। कितों आटा उधारा नहीं लभ्भा। बहुत चिंता करदी है ते आपणे पति नूं उडीकदी है कि आवे आखां कितों उधारा नहीं लभ्भा। सुंदर सिँघ अजे तीक घर नहीं आया। माई लछमी जी भिआणी भांडे टोंहदी फिरदी है जी। इक भांडे विच्चों अध कु सेर कणक लभ्भी है। इक टाकी पल्ले चौलां दे वंड इक दो मुठ्ठां बध्धे हन। माई ने ओह सवार के खीर
रिन्न लई। चक्की ते कणक पीह के ५ फुल्के पक्का के अंदर रक्ख दित्ते हन। अंदर कज के आप कोल बैठ्ठी है। सुंदर सिँघ वाज मारी परशाद त्यार है। माई लछमी आक्खया जी त्यार है। बाबे मनी सिँघ नूं आकाश बाणी होई कि सिक्खा प्रशाद आप वरतौणा है। बाबे मनी सिँघ आप प्रशाद वरतौण नूं त्यार होए हन ते चौके नूं संगत समेत तुर पए हन। माई लछमी मारी शर्म दी खुरली विच लम्मी जा पई है।दिल विच चिंता करदी है कि ऐनीं संगत है ते ५ फुल्किआं नूं की करांगे। सच्चे पातशाह अज साड्डी इज्जत रखयो जे। दिल विच बेनंतीआं करदी है। ओधर बाबे मनी सिँघ प्रशाद वेख के ते आपणी चादर लाह के उत्ते पा दित्ती है। संतां अन्तरध्यान हो के सच्चे पिता दे चरनां विच लिव ला लई है ते थिर घर दा शब्द पढ़िया है। सच्चे पिता दे हुक्म अनुसार प्रशाद वरताया गया है। सच्चे पिता घविण्ड बैठे हन ते बाबे मनी सिँघ लंगर गग्गो बूए वरता रहे हन जी । संगतां अनंद प्रसन्न हो गईयां हन। गरीब गुरबा जो कोई मंगता है सारे छक्क रहे हन। ओस वक्त लागे दरवेश बैठे सन। ओन्हां नूं वी सुचे प्रशादे वरताए गए हन। सुंदर सिँघ ते उस दे ५ पुत्र उन्हां नूं वी संगत नाल प्रशाद छकाया गया है जी। माई लछमी नूं अवाज मारी गई कि आण के प्रशाद छक लवे। सच्चे पातशाह दा थाल लुवाया। बाबे मनी सिँघ सारी संगतां नूं रज्जा के ते आप छकदे हन। माई लछमी नूं संत बचन करदे कि बेबे जी आपणा लंगर संभाल लओ। ५ परशादे ते चौल ओसे तर्हां पए ने। लंगर वरता के संत मनी सिँघ संगत विच बैह गए हन। मस्ताने बहुत खेड रहे हन। ओस वेले मस्तानयां दी दृष्टि खोल्ही होई है। जो कलजुग विच वरतणी है मस्तानयां नूं नज़र आ रिहा है।।
संतां गग्गो बूएओं कूच कर दित्ता है। ओथ्थों तिंन मील भुच्चर दा पैंडा है ते संगतां गग्गो बुएओं भुचर आ गईयां हन जी। दिन थोड़ा जिहा है जिस वक्त संगतां पहुंचीयां हन। ऐसी सच्चे पातशाह दया कीती सी कि संगतां विच निरा सतजुग लग्गा होया सी। माई भाई इक दूजे नूं बड़ा प्रेम नाल वेखदे सन। संगतां भुच्चर खूहे ते अछनान कर रहीयां हन। कोई जल कढ्ढदा है कोई अशनान करदा है। बड़ा प्रेम हो रिहा है जी। सच्चे पिता दी किरपा नाल खोह खोह के इक दूजे दा बस्तर धो रहे सन जी। बीबीआं माईयां वी अशनान कर रहीयां हन । भुच्चर दे लोक वेख के हैरान परेशान हो रहे हन। कलजुग दे विच ऐना प्रेम संगत दे विच हो रिहा है जी। संगतां अशनान करके घर नूं जा रहीयां हन जी। संत मनी सिँघ संगतां विच बैठे हन जी ते संगतां शब्द पढ़ रहीयां हन जी। मस्ताने छालां मार रहे हन जी । बड़ी मंगलाचार हो रही है। जिन्ने दिन मेला रिहा है ओन्हां चिर बहुत सोहणी ठंड रही है। धुप इक दिन नहीं लग्गी। संतां नूं आकाश बाणी होई कि संता असां चानणीआं नहीं लौण देंदे, अगम्मी चानणीआं लावांगे ते संगतां विच ठंड वरतावांगे। ओसे तर्हां बचन सत होया है। दिल्ली दा सिख इक अयुधिया नाम दा सी। खूहे ते अशनान कर रिहा सी। भुच्चर दे लोक पुच्छदे हन कि सिक्खा आप दा केहड़ा नगर है। ओह बचन करदा है जी मेरा पिण्ड दिल्ली है। भुच्चर दे लोक पुच्छदे हन कि तुसीं की वेख के संत दे मगर लग्गे जे। ओह दस्सदा है मेरे सौहरे मन्नदे ने। मैनूं कोई पता नहीं, मैं नहीं कुछ वेखिया जी। मेरी वौहटी आप दे माप्पयां नाल आई है। मैं नाल राखी वास्ते
आया हां। मैनूं कोई पता नहीं संतां विच की करामात है जी। एह बचन करदे करदे अशनान वी कर लिआ है फेर आण के संगतां विच बैठ गया है जी। दीवान विच बैठण दी देर है ओसे वेले पक्ड़ हो गई। पंड वागूं बध्धा भों तों उच्चा जा जा के फिर डिग्ग पैंदा है। गेंद वागूं बुड़क्दा फिरदा है। रोंदा ते कुरलांदा बौहड़ी बौहड़ी करदा है। संत बचन करदे हन। वेखो सिक्खो, किस तर्हां सच्चे पिता सिख दी हालत कर रहे हन जी। ओस वेले मनी सिँघ उस दे सिर ते हथ्थ धरिया है ते ओह जमीन ते वजणों हट्ट गया है। संतां पुछया कि भाई सिक्खां तूं किस कारन फड़िया गया हैं, की भुलणा तैथ्थों हो गई है। ओस आक्खया जी खूहे ते अशनान करदयां एथ्थों दे वासी मेरे नाल बचन करदे सन ते मैं पातशाह दी निन्दया कीती, ओस भुलणा विच मैं फड़िया गया हां जी। मैनूं बख्श लओ। कोई सिख वी बाहर जा के निन्दया चुग्गली नहीं सी करदा, जेहड़ा कोई करदा सी ओसे वेले फड़िया जांदा सी जी।।
दिन थोड़ा रिहा है ते प्रशाद त्यार हो गए हन। दीवान हट्ट गया है ते संगतां नूं लंगर वरतीदा है जी। प्रशाद वरत के फेर संगतां शब्द कीर्तन कर रहीयां हन जी । बड़ी सोहणी रचना बणी है। ५ मीआं ते घिउ दी भिज्जी होई खंड इक इक मुठ्ठ सारी संगत नूं रोज़ वरताई सी। ते फेर बदामां दी शरदाई वरती जांदी सी। एस तर्हां संगतां विच अनंद बणिया रैहंदा सी। फेर सवेरे प्रशाद छक के संगतां घविण्ड आ रहीयां हन जी। नाल संगतां दे माणा सिँघ ते बाज सिँघ दा बंस वी आ रिहा है। रंगा सिँघ पातशाह दा चाचा सच्चे पिता खजानची बणाया होया सी। १५ सौ रुपया भेटा जेहड़ी सी ओह रंगा सिँघ नूं फड़ाई गई सी। घविंड संगतां सच्चे पातशाह दे दर्शन कर रहीआं हन। सच्चे पातशाह आपणे तोशेखाने विचों लंगर त्यार कर रहे सन। रंगा सिँघ संगतां नूं दाल रोटी छकण वास्ते दित्ती है। बाबे मनी सिँघ लिखाई कर दित्ती कि सच्चे पातशाह दा खजानची सूम है। जिस वक्त रंगा सिँघ ने फरद पढ़ी है ओस वक्त गल विच पल्ला पा के दो सौ रुपया अग्गे रक्ख दित्ता ते बचन कीता कि सच्चे पिता मेरा नाम लिखत विच सूम लिखया है ते मेरे ते दया करो एस तर्हां नाल चार जुग मेरा मूंह काला हुंदा है। पातशाह आक्खया चाचा तूं संगतां नूं मन भौंदे पदार्थ छकौणे सी ते जा हुण बाबे मनी सिँघ अग्गे बेनंती करके आपणी लिखत सिध्धी करा ला। संतां ने ओह लिखिआ होया कागत पाड़ दित्ता ते आक्खया जिस तर्हां दा प्रशाद छकावेंगा ओसे तर्हां दी लिख्त होजू। फेर ओथ्थे धिऔले दे प्रशाद ते तसमईआं त्यार हो गईआं। अनेक प्रकार दे भोजन त्यार हो रहे हन जी। संगतां विच संत बड़े माइल हो के बैठे हन। संगतां मस्तानीयां होईआं खेड रहीआं हन जी। घविंड दे लोक बड़े हैरान परेशान हो रहे हन ते बचन करदे हन कि एथ्थे तां सतजुग वरत रिहा है। चार कुण्ट दी संगत है ते एस तर्हां जापदे हन जिस तर्हां इक मां दे पुत्त हन।।
एथ्थों संगत फेर गागे चली गई है। ओथे बीबी ठाकरी दे घर संगतां चलीआं गईयां हन जी, ते नाल बाबा मनी सिँघ वी हन। बीबी ठाकरी संतां अग्गे बेनंती कीती कि बाबा जी सच्चे साहिब जिस तर्हां हुक्म देंदे हन ओसे तर्हां प्रशाद त्यार कीता जावे। मैं पैसे देण
नूं त्यार हां। सच्चे पिता दे हुक्म अनुसार लंगर त्यार कीता गया है जी। संगतां शब्द पढ़ रहीआं हन ते मस्ताने वर वरुही दे रहे हन। रात दा प्रशाद छक के फेर शब्द र्कीतन हो रिहा है। अगले दिन संगतां भंगाली पिण्ड नूं त्यार हो गईया हन। जिस वक्त त्यार होए हन बीबी ठाकरी बाबे जी अग्गे बेनंती करदी है कि बाबा जी जदों दा मेरा काका गुजर गया है मुड़ के पातशाह दात नहीं दित्ती। बाबा जी तुसीं बख्शणहार गुरु जे। सच्चे पातशाह कोलों मेरी भुल्ल बख्शा दिओ संत आकाश बाणी नाल जुड़े ते पातशाह अग्गे बेनंती कीती कि सच्चे पिता बीबी ठाकरी बेनंती कर रही है ते आंहदी है जे पुत्र नहीं तां धी ही दे देण। उस वक्त सच्चे पिता दयालू कृपालू बेनंती परवान करके धी दा वर दे दित्ता है। संगतां विच मूंहों मंगीआं मुरादां मिलदीयां सन जी।।
अग्गे संगतां समेत भंगाली पिण्ड चले गए हन। चार दिन भंगाली रहे हन। उथ्थे गुरमुख सिँघ खुछाल सिँघ दे घर बड़े वर दित्ते हन। गुरमुख सिँघ दी हवेली विच लिखाई हो रही है कि एथ्थे सच्चे पिता दा धाम बणेगा ते जो फिमणी, फोड़ा, लूत, चंबल, जो सरीर फुटे वाला एथ्थे एशनान करेगा सो राजी होवेगा। खुछाल सिँघ होरां दी लिख्त हो गई कि तुसी संधूआं दे गुर होवोगे, ते जो पुराणी सिक्खी है उस दी सेवा बंद हो गई है। चुतालियां वाले धाम ते मस्सया पुन्नयां नूं संगत आया करेगी। सच्चे पातशाह संगत समेत तिन्न वार चुतालीं गए हन जी। जदों पंदरां दिनां पिच्छों संगत जाण लग्ग पई, बाबे मनी सिँघ होरीं ओथ्थे लिखाई करया करन जी। चुतालियां वालयां हथ्थ जोड़ के बेनंती कीती कि बाबा जी १५ दिनी एथ्थे संगतां औण लग्ग पईयां हन जी ते साड्डी इक जोग दी वाही है। सिक्खी दा बड़ा खर्च है, किस तर्हां पूरा होवेगा। सिक्खां ने सगों बेनंती कर के संगतां दे दर्शन दीदार मंगणे सन, लंगर दी सोच कर के उलटी बेनंती शुरु कर दित्ती जी। सच्चे पिता ऐड्डे समरथ्थ सन जिनां ने ५ फुल्के गग्गो बूए वरता के संगतां निहाल कर दित्तीआं हन ते फुल्के ज्यों दे त्यों पए रहे हन जी। माई चुतालियां वाली नूं एड्डा माण हो गया कि संतां नूं आखण लग्गी बाबा जी कुछ करामात पातशाह नूं तुसीं दियो ते बाकी मैं देवांगी। मैनूं छेवीं पातशाही दा वर है। फेर सच्चे पातशाह कुछ उड्डण लग्ग पैणगे। संत नराज़ हो के आखण लग्गे, बेबे तूं एह की बचन आक्खया। ते सच्चे पिता तेरी मेरी करामात नाल महाराज अक्खवौणगे ? सानूं करामातां किथ्थों मिलयां हन ? बहुत संत मनी सिँघ ओस वक्त खफ हो गए कि महाराज खण्डां ब्रहमण्डां दे मालक ते दीन दुनी वाली तेरी करामात नूं उडीकदे हन। पातशाह ते संगतां दे जाण कर के चुतालिआं वाले नराज़ होण लग्ग पए। एह बचन सुण के पातशाह आकाश बाणी विच लिखा दित्ता कि संता अज्ज तों एथे संगतां ना आउणगीआं। जे कोई आवेगा ते सेर आटा पल्ले लै के आवेगा ते प्रशादा पक्का के छक जाएआ करेगा। लिख्त दे एह बचन सुण के संगतां वी जाणों हट गईयां हन। जिथ्थे माई नूं अठ्ठे पहर दर्शन स्पष्ट हुंदे सी, ओथे डर औण लग्ग पए। शेर दा भै आण लग्ग पिआ। अैस तर्हां जापे कि जिस तर्हां मैं जंगलां विच हां ते मैनूं शेर पैंदे हन जी। दिनें बैठ्ठी नूं एस तर्हां जापे कि मैं पहाड़ तों हेठां डिगदी हां। रात दिने भय औण करके बड़ी अति दुखी होई है जी।।
संतां नूं आकाश बाणी होई कि संता एथ्थे हुण चार जती कढ्ढणे हन जी। जेहड़ा गृहस्थ विचों छे महीने परहेज करेगा, उसनूं जतीआं विच परवान कर लवांगे। माई चुतालिआं वाली दा पुत्त हरनाम सिँघ सी। उस दी ते दो सिख होर सन, एन्हां दी ख़ुशी नाल जतीआं विच लिख्त पाई। गग्गो बूहो दा सुंदर सिँघ, ओस बेनंती कीती बाबा जी मेरे ते वी दया करो ते जतीआं विच दाखल कर लओ। संतां आक्खया सिक्खा, असीं सच्चे पिता दे हुक्म अनुसार हां। सुंदर सिँघ बदो बदी आपदा नाम वी लिखा दित्ता ते आक्खया बाबा जी छे महीने की हन मैं तां सालां बदी सिदक कर सकदा हां। दूसरे तिन्नां दा सच्चे पातशाह दी दया नाल सिदक रह गया ते सुंदर सिँघ दा सिदक टुट्ट गया। दूसरे जतीआं विच परवान हो गए सुंदर सिँघ फड़िआ गया। ऐसी पातशाह पकड़ कीती मढ़ीआं मस्साणां विच तुरयां फिरे ते कंधां नाल टकरां मारे। ना पातशाह प्रशादा छकण देण ना जल पीण देण। रात दिन भौंदा फिरे माई लछमी नूं वी पकड़ हो गई है। बहुत चंदरे भय औण लग्ग पए जी। रात दिने बेनंतीआं करन । माई तां बेनंतीआं सुण के पातशाह छड्ड दित्ती, सुंदर सिँघ नूं नहीं छड्डिआ। रात दिन भुक्खा तिहाया रैहण नाल सरीर सुक गया ते उस दी देह छुट्ट गई है। सुंदर सिँघ दा वड्डा पुत्र बाहर भरती हो गया ते तोप दे गोले नाल उडाया गया जी। सच्चे पातशाह संतां नूं आकाश बाणी दित्ती कि संता एह जेहड़ा माई दा पुत्र सी एसदा पिछला जामा गंगू नमक हरामी दा सी। एस कर के तोप दे गोले नाल उडाया गया है।असीं जन्म जन्मांतर लेखा नहीं छड्डदे। एस पापी ने दस्सवें पातशाह गुरु गोबिंद सिँघ दे साहिबजादे नीआं विच चणाए सन।।
जेहड़ा वड्डा मेला चुताली सी उस तों अग्गे १५ हाढ़ नूं फेर चुताली मेला सी। ओस मेले ते फेर पातशाह वी गए ते संगतां वी गईयां हन। ओथ्थे आकाश बाणी संतां नूं होई कि संता असां हुण युद्ध नूं चढ़ना है। बाबे होरीं ओथ्थे र्पोहत बणे हन। महाराज शेर सिँघ नूं बाबे होरां युद्ध दा गाना बध्धा है सजे हथ्थ नूं। फेर आकाश बाणी नाल लिख्त कर रहे हन। महाराज हुक्म दे के लिखा रहे हन कि समुंदरां तों पार हुण असां जंग ला देणा है। जो सभ राजे टोपीआं वाले हन लड़ लड़ के घायल हो जाणगे। जो असां नहर उत्ते खलो के खरबूजे सुट्ट के गोले चलाए सन ओह हुण भुगतेगी। जो भूत प्रेत कलजोगनां हन सभ दरिआउँ पार चले जाणगे अते देवीआं वी पार समुंदरों चलीआं जाणगीआं जी। लिख्त पैण दी डेर है हाढ़ दे महीने विच ही जर्मन दा जंग शुरु हो गया है।।
तेजा सिँघ ते झंडा सिँघ ते दया करनी
जिस वक्त चुतालिआं वाला मेला पंदरां दिन होया सी, जलोदिओं स्टेशणो दिल्ली ते दुआबे दीआं संगतां, गड्डी चढ़ीआं हन। माझे वाले सिख घरीं आ गए हन। तेजा सिँघ दे मापे वी घर आ गए। तेजा सिँघ दी वारी दर्शना दी आ गई। इक आम दा बूटा सी उस दे हेठ सच्चे पिता बराजमान हन जी। तेजा सिँघ सिख बेनंती कीती ते परक्ररमां कीतीआं। पातशाह उठ के दातरी फड़ के पठिआं नूं तुर पए हन जी। पातशाह कोल दातरी वेख के, तेजा सिँघ वी पठिआं नूं तुर पिआ है। तेजा सिँघ बेनंती कर के पातशाह कोलों दात्री मंगी
ते दया कर के फड़ा दित्ती। आप अंब थल्ले आ गए जी। अजे दो रुग्ग नहीं वढ्ढे ते दीन दयाल वाज मार लई। हाढ़ दा महीना सी। सच्चे पिता नूं मुड़का आ गया रुग्गे छकौदआं पसीना हथ्थां नाल लग्गा जी। फेर तेजा सिँघ हथ्थ आप दे मूंह ते फेरे ते हथ्थां विचों वाशना आई जिस तर्हां अतर दी ते सुचे फुल्ल दी है। मूंह ते हथ्थ फेरन नाल पिच्छला जन्म मुक गया ते नवें जरम वागूं सुरती ते ज्ञान बख्शिश हो गया है। जो जीव हन एन्हां दे मुड़के विचों बो आवेगी। जे बिलकुल वी सिध पधरा होवे तां वी एह तां पछाण कर सकदा है।।
दबथू दा इक सुनिआरा सिख सी। सच्चे पिता ते मनी सिँघ दे चरनां दा बड़ा प्रेमी सी । पातशाह दा कैंठा ते इक सोटी पातशाह दी भेटा आंदी सी। इक पांडो-किआं दा झंडा सिँघ ज़िमींदार सी। सुनिआरे राम सिँघ नाल उसदी बड़ी मित्रताई सी। झण्डा सिँघ सुनिआरे नूं मास शराब दी सुला मारी। राम सिँघ आक्खया, मैं सच्चे पिता दी शरन लग्गा हां। झंडा सिँघ आक्खया मैनूं वी निहकलंक अवतार दे दर्शन करा। मनी सिँघ बड़ुखी ते मस्तूआणे ओस वक्त लिखाई कर रहे सन। उस झण्डा सिँघ नूं आक्खया जदो बाबे होरीं औणगे तैनूं वी शरन पवा दिआंगे। झण्डा सिँघ दीआं तिंन धीआं सन इक धी जनजाती सी। ओस दे घर काकी होई है। तकरीबन ८ कु महीनिआं दी हो गई सी। उस नूं नवौण लग्गे ते वेखिया सरीर स्पष्ट नहीं है। एह वेख के बड़ा दिल विच ग़म पैदा होया कि की गल बणी। साड्डी धी नूं हुण खुसरे लै जाणगे। डाक्टरां नूं वखाया गया। ओन्हां वी आक्खया एह कुदरत दी गल है, एथ्थे असीं नहीं कुछ कर सकदे। बीबी आप दे पेके दबथू काकी नूं लै के चली ते जा के बचन कीता जी । राम सिँघ नाल झण्डा सिँघ बचन कीते। राम सिँघ आक्खया ओह तां परिपूरन प्रमेश्वर हन, याद करदयां ही कारज कर देंदे हन। राम सिँघ झंडा सिँघ ते नाल बीबी लै के मनी सिँघ कोल चले गए हन। राम सिँघ आक्खया बाबा मनी सिँघ जी असीं बेनंती करन आए हां। जिस तर्हां सपष्ट बचन सी दस्स दित्ता ते आक्खया पिता जी नहीं एस बीबी दी देह छड्डा दिओ। सानूं बड़ी तक्लीफ है। मनी सिँघ आक्खया देह छुडौणी क्यों है। सच्चे पिता महाराज शेर सिँघ अग्गे एह केहड़ी गल्ल है। ओह इक छिन विच दया कर देणगे। ओहनां दे चरनां विच बीबी नूं लै जाओ। फेर ओह जनजाती बीबी नूं लै के आ गए हन जी। घरदिआं सारयां नूं बाबे होरां दे बचन सुणाए ते बिलकुल दिलों त्यार हो पए कि सवेरे घविन्ड जाणा है। सवेरे उठ्ठ के घोड़ीआं कस लईआं हन जी। बीबीआं कपड़े पौंदीआं हन। बीबी आप आपणे कपड़े पा के काकी नूं पौण लग्गी है, ते सरीर स्पष्ट बणिआ है जी। वेख के हैरान परेशान हो गए हन। सारे वेखदे हन जी ते आखण लग्गे छेती जाओ पातशाह तां साड्डी घर बैठ्ठयां दी बेनंती परवान कर लई है जी। फेर पातशाह कोल घविन्ड आ गए हन ते बचन कीता। पातशाह आखण लग्गे, मनी सिँघ नूं आखणा सी दया कर देंदे। असां ओन्हां दे हथ्थ विच कलम फड़ाई है। एह केहड़ी वड्डी गल्ल सी, कोई वड्डी मंग मंगया करो।।
सच्चे पिता दी भैण ठाकरी दी साख
सच्चे पिता दी भैण ठाकरी दी साखी
इक दिन दी गल्ल है बाबा मनी सिँघ गागे पिण्ड विच जा के लिखाई कर रहे हन।
बाबे मनी सिँघ सिक्खां नूं उपदेश कीता कि महाराज शेर सिँघ तों बिनां किसे नूं मथ्था नहीं टेकणा। एन्हां दे दर्शन अठ्ठ सठ्ठ तीर्थ हन। सिख ओह हन जेहड़े एस बचन ते चलण जी। बेबे ठाकरी देह करके पातशाह दा बड़ा प्रेम करदी सी। अगले दिन देवी दा दिहाड़ा सी जोत जगौण दा। बीबी ठाकरी देवी देवते वी मन्नदी ते पूजदी सी। दिल विच आखण लग्गी मैं जोत जगौणी है, बाबे मनी सिँघ घर आए हन। मैं किस तर्हां करां। बाबे मनी सिँघ नूं इक अंदर पलँघ डाह दित्ता ते आप चौके विच लग्ग पई जी। दिल विच दलील कीती कि मैं बाबे होरां लई प्रशाद करना तां है पैहलों जोत जगा लऊँ। एधर सच्चे पिता अंतरजामी दिल दीआं जानण वाले घविन्ड गुरमुख सिँघ नाल बचन करदे हन कि गुरमुख सिँघ चल घोड़े ते काठ्ठी पा, गागे चलाए। बीबी ठाकरी दी तैनूं अज चोरी फड़ के वखाईए। जिस वक्त ओधर बीबी ठाकरी जोत जगा के मथ्था टेक के अंदरों बाहर निकली है, सच्चे पातशाह महाराज शेर सिँघ विष्नूं भगवान बाहरले दरवाजे विच आ गए हन। बेबे ठाकरी छेती छेती अंदर परात थल्ले जोत वाली थाली लुका दित्ती है जी। सच्चे पातशाह ते गुरमुख सिँघ वी घोड़ा बंन्ह के सिध्धे अंदर चले गए हन जी। बेबे ठाकरी उठ्ठ के निमस्कार कीती ते बड़ी ख़ुश होई। आखण लग्गी बड़ी दया कीती जे, बाबे होरीं वी आए हन ते तुसां वी दर्शन दित्ते हन जी। मैं प्रशाद बाबे होरां लई कर के रक्खया है, ते तुसीं वी भोग लगाओ ते परवान करो जी। सच्चे पातशाह दिलां दीआं जानण वाले हस्स के बचन करदे हन। ठाकरीए अज जोत तां नहीं जगाई। बेबे ठाकरी बचन करदी है नहीं सच्चे पातशाह, मैं तां बाबे होरां लई प्रशाद कीता है। जोत जगा के मैं की करनी सी। सच्चे पिता महाराज शेर विष्नूं भगवान ने दबा दब अंदर जा के परात चुक के थाली कढ्ढ लई ते आखण लग्गे वेख गुरमुख सिँघ ठाकरी जोत जगा के साथ्थों डरदी ने लुका छड्डी है। गुरमुख सिँघ उठ्ठ के निमस्कार कीती ते किहा सच्चे पिता सहंसर मुख शेश नाग दे हन ओह वी तुहाड्डी उस्तत नहीं कर सकदे मैं की कर सकदा हां। तुसां तां घरों तुरन लग्गआं बचन कीता सी कि असां ठाकरी दी चोरी फड़नी है। बीबी ठाकरी गल विच पल्ला पा के निमस्कार कर के भुल्ल बख्शौदी है ते बेनंती करदी है कि बाबे मनी सिँघ नूं ना दस्सयो जे किते मेरी लिखाई ना कर देण जी। पातशाह बेनंती मन्न लई। सच्चे पिता दा बचन सत कर के मन्नणा चाहीदा है जी। सच्चे पातशाह दा थाल लगा के प्रशाद छकाया गया जी। प्रशाद छक के फेर सच्चे पातशाह संगत समेत भंगाली पिण्ड नूं चले जांदे हन।।
भंगाली पिण्ड दे सिक्खां दी साखी
भंगाली पिण्ड विच सच्चे पिता बहुत दिन रैहंदे हुंदे सन। कुकड़ कबूतरां दा प्रेम कर के दिल लग्गा रैहंदा सी जी। जिस वक्त भंगाली जाणा, बरकी वाली संगत नूं वी बड़ा प्रेम सी। ओह वी सारे भंगाली दर्शन करन आ जांदे। रात दिन शब्द बाणी दी घनघोर रहंदी सी। मस्ताने सच्चे पातशाह दे चरनां विच बड़े सोंहदे सन जी। जिस जगा ते बाबे मनी सिँघ होरीं ते पातशाह बैठे होण मस्ताने बड़े हुंदे सी। जिस तर्हां शब्द है कि धरती नूं भाग लग्ग गए जिथ्थे बैठ गए कल्गिआं वाले। ऐनी दया सच्चे पातशाह मस्तानियां ते करदे सन कि मस्तानियां ने कोेठ्ठे ते छालां मार के चढ़ जाणां ते कोठ्ठे तों हेठ्ठां छालां मार देणीआं।
तत्तीयां लोहां ते लेटदियां लेटदियां चढ़ जाणां जी ते लोहां अग्गे कोले अग्ग दे खिलरे होणे ते बुक्क भर भर के सिर विच पा लैणे। सच्चे पातशाह ने देख के बड़ा ख़ुश होणा ते मस्तानियां नूं किते रत्ती सट्ट ना लग्गण देणी जी। सच्चे पिता मस्तानियां नूं ऐनी सुरत दित्ती सी कि सभ जंगल ते पहाड़ नज़र औंदे हन। जंगल दे जानवर ओसे तर्हां नज़र आ रहे हन जी। जो दुनीयां ते भुक्ख दुख वरतणे हन सभ नज़र आ रहे हन। जो माझे देश दी हालत होणी है सभ मस्तानियां नूं नज़र आ रही है जी। एह भंगाली विच सच्चे पातशाह रचना रची सी। फेर गुरमुख सिँघ ते सच्चे पातशाह घविंड पिण्ड नूं आ गए हन जी। परिपूरन महाराज शेर सिँघ दी महिंमा नूं कोई नहीं जाण सकदा, जिस नूं जणावे सो जन जाणे।।
साखी पठाणकिआं दे देवा सिँघ ते उस दे पुत्र बहादर सिँघ दी
इक दिन दा बचन है कि देवा सिँघ पठाणकिआं दा सिख सी। उस दा पुत्र बहादर सिँघ नंबरदार सी जी। पठाणकिआं दा मामला तारन लहौर शहर चल्लया है। अग्गे रस्ते विच काने ते झाड़ीआं हन ते ओथ्थे चोर लुक के बैठे हन जी। बहादर सिँघ दे पिच्छे पै गए। ओस वक्त बहादर सिँघ सिख सच्चे पातशाह अग्गे बेनंती करदा है सच्चे पिता ऐस वक्त मेरे गरीब ते दया कर के मैनूं बचा। सच्चे पातशाह ने सिख दी अखिआई वेख के, झट ठाणेदार दा रुप धार के, घोड़े ते चढ़े आ रहे हन। चोर उन्हां नूं वेख के भज्ज गए हन जी। बहादर सिँघ नाल दो मील तुरे गए हन ते फेर झाड़ी दा ओहला कर के अलोप हो गए हन। बहादर सिँघ मामला तार के आण के सिक्खां नाल ते सच्चे पातशाह दे चरनां विच बेनंती कर के बचन करदा है कि सिक्खो, धन्न है मेरा पिता जेहड़ा जूह जंगलां ते पहाड़ां ते उजाड़ां विच वी सिक्खां दे अंग संग हो के सहायता करदा है।।
बहादर सिँघ दा बाप देवा सिँघ पातशाह दा बड़ा प्रेमी सिख सी। किसे दे हथ्थ दा जल पाणी नहीं सी पींदा। आपणी हथ्थीं नहर तों जल लिया के छकदा सी। आई चीज दी ख़ुशी नहीं, ते गए दा सोग नहीं। इक दिन बाबे मनी सिँघ हुरीं सिखां समेत पठाणकीं गए हन ते बाबा देवा सिँघ छलीआं दा राखा सी। बहादर सिँघ बाबे मनी सिँघ नूं मकई दा प्रशाद कीता। बाबे मनी सिँघ प्रशाद छकण लग्गे आखण लग्गे देवा सिँघ आ प्रशाद छक लै। देवा सिँघ आखण लग्गा, बाबा जी असीं एन्हां दे घरों नहीं प्रशाद छकणा। एह सारे भिट्टड़ हन ते तुसीं वी एन्हां नाल लग्ग के भिट्टड़ हो गए जे सिख आखण लग्गे बाबा जी, देवा सिँघ की बचन करदा है। मनी सिँघ आखण लग्गा सिक्खो एहनूं सच्चे पातशाह एसे तर्हां वखौंदे हन। प्रशाद पाणी छक्क के सिख शब्द बाणी कर रहे हन जी। थोड़े जहे दिन रैंहदे नाल बाबा मनी सिँघ जंगल गए हन ते फेर देवा सिँघ कोल आ बैठे हन जी। बाबा मनी सिँघ देवा सिँघ नूं आखदे हन कि सानूं छल्लीआं चबा। देवा सिँघ आक्खया बाबा जी छल्लीआं मेरीआं नहीं, मेरे पुत्तां दीआं हन मैं नहीं दे सकदा। मेरे पुत्तां दी कमाई आ। मेरी कमाई होवे ते मैं दे दयां। बाबे मनी सिँघ हस्स के बचन करदे हन कि देवा सिँघ तूं कां नहीं उडौंदा। आखण लग्गा बाबा जी मैं बंदिआं दा राखा हां जानवरां दा नहीं। एह कर कुछ नहीं सकदे ते खाण किथ्थों। एसे तर्हां बाबे मनी सिँघ होरीं हस्स के बचन
बलास करदे हन। देवा सिँघ मस्ताना सी ते उसनूं सचिआई नज़र औंदी सी। जिस करके कोरे बचन करदा सी।
इक दिन दा बचन है कि बहादर सिँघ दे घर पुत्र होया है। बहादर सिँघ जा के देवा सिँघ नूं वाज मार के आक्खया, बापू तेरे घर पोतरा होया है। उठ के पातशाह अग्गे बेनंती कर, राजी ख़ुशी रक्खण। देवा सिँघ उठ के गल विच पल्ला पा के पातशाह अग्गे बेनंती कीती। सच्चे पातशाह काके ने तुहाढ्ढे हुक्म अनुसार जन्म लिआ है ते हे दीन दयाल जे ते तेरा भगत है, गुर घर दा प्रेमी है ते राज़ी ख़ुशी रहे, ते वड्डी सारी उमर होवे। जे चोर ठ्ठग है ते हुणे मर जावे। एस बचन दा घर दिआं नूं बड़ा गुस्सा लग्गा ते बहादर सिँघ आखण लग्गा बापू चंग्गी बेनंती कीती है। देवा सिँघ आखण लग्गा मैनूं तां भगतां ते सच्चे सिक्खां दा प्यार है।।
इक दिन दा बचन है कि देवा सिँघ मामला लै के तारन चल्लया सी शहर नूं। जिस वक्त तुरन लग्गा, आखण लग्गा बहादर सिँघ मैं तां सच्चे पातशाह सच्ची सरकार नूं मामला देणा है। झूठ्ठी सरकार नूं नहीं देणा जी। जिस वक्त रुपए लै के देवा सिँघ घविंड नूं तुर पया ते सारे आखण लग्गे ऐहने तां रुपईए घविन्ड दे औणे ने ते तुसीं मामला किथ्थों तारोगे। मगर मोड़न वास्ते गए ते देवा सिँघ नराज़ हो के सारे रुपए वाहण विच खलार दित्ते। कुछ चुगे ते कुछ गवाच गए। एस तर्हां सच्चे पातशाह ने देवां सिँघ नूं मस्ताना कीता सी। ओह सच्चा बचन करदा सी ते लोकीं कमला आंहदे सी।।
नवीं सिक्खी ने सच्चे पिता दी शरनी औणा
( हुण तेजा सिँघ सिख दे अक्खीं वेखण दी साखी है। )
इक भुच्चर पिण्ड दा बाज सिँघ पातशाह दा सिख सी। होर वी सिख भुच्चर विच सी। इक सुरजण सिँघ नाम सी ते ओह वी तेजा सिँघ दे नाल ही शरन लग्गा सी। सच्चे पातशाह दी सेवा करन दी बाज सिँघ नूं बुध्ध सी। इक झण्डा सिँघ सिख सी ते ओस दुध्ध लिऔणा ते संतां नूं मुल्ल दे जाणा जी। ईशर दी सेवा दी बाज सिँघ ते माणा सिँघ नूं सार सी जां सुरजण सिँघ नूं प्रेम सी। उसने घर खड़ के संतां नूं प्रशाद छकाया सी। सुरजण सिँघ नूं चुतालीं जा के सच्चे पातशाह सारी धारन दस्सी सी कि सिक्खी विच ऐस तर्हां निरमाण रैहण दी लोड़ है जी। सुरजण सिँघ नूं सच्चे पातशाह चरनां दा एकांत बहुत बख्शया है पर उसदे भागां विच माया दी सेवा घट सी। उसदे घरों जेहड़ी जनानी सी, उस नूं प्रेम नहीं सी। एस करके सेवा घट्ट हुंदी सी। सच्चे पिता उस वक्त बाई बाल दी उमर विच सन। २१ साल तों पुराणी सिक्खी दी सेवा बंद हो गई है, नवीं सिक्खी सेवा करेगी, एह बाबे मनी सिँघ दा बचन है। माणा सिँघ भुच्चर वाला, सुंदर सिँघ बुग्गया वाला, गुजर सिघ दबुरजी दा, बुध सिँघ बाले चक्क दा, चेत सिँघ बाले चक्क दा, हरनाम सिँघ बाले चक्क दा, आसा सिँघ

चेत सिँघ, सुंदर सिँघ, बाज सिँघ, महाराज शेर सिँघ (कुर्सी ऊपर) सुंदर सिँघ,
बाबा रँगा सिंघ,
खड़े खब्बे तों सज्जे :
बुध सिँघ, गुरदित सिँघ, तेजा सिँघ आत्मा सिँघ, जीवन सिँघ
मज़्हबी सिख बाले चक्क दा, गुजर सिँघ मज़्हबी सिख तोड़े दा, लाभ सिँघ मज़्हबी सिख तोड़े दा, इन्दर सिँघ झुबाल दा रामगढ़ीआ सिख, लाभ सिँघ कंग कले दा। पाल सिँघ, आत्मा सिँघ, जीउण सिँघ ते प्रीतम सिँघ जेठूवाल दे, चारे घर तों सके भरा सच्चे पातशाह दे सेवक सन। नत्था सिँघ रामगढ़ीआं सत्ताई चक्क दा, बुध सिँघ नागोकिआं दा, हेम सिँघ सत्ताई चक्क दा सोहण सिँघ मास्टर २६ चक्क दा, रतन सिँघ लुधिआणे ज़िला आलमगीर दा, बगा सिँघ आलमगीर दा, छींबे सिख हन दोवें भरा आलमगीर वाले। संतां सिँघ भंडालां दा छींबा सिख, पाल सिँघ लल्लीआं दा, गुरबचन सिँघ अहमदपुर दा, अतर सिँघ लिधड़ां दा, किशन सिँघ, भाग सिँघ भंडालां दे ज़िमीदार सिख, बसंता सिँघ भंडाला दा, बिशन सिँघ नूरपुर दा, गुरदेसो सिँघ नूरपुर दा, नथा सिँघ बड़ुखिआं दा, गंडेसा सिँघ कोट पिण्ड दा। एने सिख सच्चे पातशाह दी सेवा विच नवीं सिक्खी चरनी लग्गे हन। एन्हां सिक्खां दी साखी हुण अग्गे सच्चे पातशाह दी दया नाल लिखी जा रही है।।
सुंदर सिँघ ते उस दे कुड़म दबुरजी वाले दी साखी
विसाख महीने विच सुंदर सिँघ बुग्गियां वाला सच्चे पातशाह दे दर्शनां नूं त्यार होया है। सुंदर सिँघ दी धी दबुरजी व्याही होई सी ते उस बीबी दा सौहरा बुध्गीं आया सी। बचन सुण के सुंदर सिँघ नूं आखण लग्गा, भाईआ मैनूं वी सच्चे पातशाह दे दर्शन करा दे। सुंदर सिँघ आक्खया चंगा जी। फेर दोवें जणे तुर पए हन जी। सुंदर सिँघ दे कुड़म दी अस्सी साल दी उमर सी। सुंदर सिँघ घोड़ी ते चढ़ा के पिण्ड घविंड लिआया है। औदिआं नूं घर दुपहर आ गए। सच्चे पातशाह खेत गए होए सन। ते ओह घरों हो के सिध्धे खेत आ गए हन जी। अग्गे औदिआं नूं सिख वाढ्ढी कर रहे हन। सच्चे पातशाह सूए ते अशनान करके बैठे हन सुंदर सिँघ ते उस दे कुड़म ने परक्रमां कीतीआं निमस्कार कीती ते दर्शन करके निहालो निहाल होए जी। सुंदर सिँघ वी सेवा विच लग्ग पिआ ते उस दा कुड़म वी दात्री फड़ के सेवा विच लग्ग पिआ जी। बिरध बहुत है। वाडी नहीं हुंदी, लग्ग पिआ है। सिख सारे आंहदे हन बाबा तूं बैठ जा बिरध हैं। ओह सिख अग्गों बचन करदा है, सिक्खो मेरी सारी उमर अैवें बिरथा जांदी रही है। हुण सच्चे पातशाह परिपूरन प्रमेश्वर दे दर्शन होए हन जी। थोड़ा चिर लग्गा रिहा ते फेर सच्चे पातशाह दया कीती ते वाज मार लई। आखण लग्गे, बाबा, आ जा तेरी सेवा परवान कर लई है। थोड़े दिन सेवा कर के फेर घर नूं वापस चले गए हन। उस बुढ्ढे दे पुत्तां पोतिआं ने ग्वालियर पैली लई होई सी। बुढ्ढा वी थोड़े दिन बाद ग्वालियर चला गया। ओथ्थे जा के आपणे बंस नाल बचन करदा है, कि मैं तां निहकलंक परिपूरन प्रमेश्वर दे दर्शन कर के आया हां। तुसीं वी जाओ ते जा के सुंदर सिँघ नूं बुग्गिआं तों नाल लै के परिपूरन दे दर्शन करो ते आपणा जन्म सुफला करो जी। फेर उस दा पोतरा गुजर सिँघ सच्चे पातशाह दे दर्शनां नूं आया है। हाढ़ दा महीना है ते औंदा होया चार पीपे घीउ दे सच्चे पातशाह दी सेवा विच लिआया है जी। आण के सच्चे पातशाह दे दर्शन कीते हन ते आपणा जन्म सुफला कीता है जी। दर्शन कर के घविंड सच्चे पातशाह दा, फेर बड़ुखीं बाबे मनी सिँघ दे दर्शन करन तुर पया है जी। जिस वक्त बड़ुखीं गया है ते जांदिआं नूं सच्चे पातशाह दी संगत ते बाबा मनी सिँघ शब्द बाणी कर रहे हन। मस्ताने
खेड रहे हन। जिस वक्त गुजर सिँघ संगत विच जा के अजे बैठा सी उस नूं पकड़ हो गइ। मछी वागूं भौं ते तड़फण लग्ग पिआ। महाराज होरीं माझे देस विच घविन्ड बैठे हन। ते बड़ुखीं संगरुर रिआस्त विच सिख नूं पकड़ हो गई है। फेर बाबे मनी सिँघ नूं जिस तर्हां सच्चे पातशाह वखाया, सिख नूं बचन दस्सदे हन कि सिक्खा संगत दे जोड़ियां विच खलो जा ते भुल्लां बख्शां ला। सच्चे पातशाह तेरे सिर ते टोकरा बकरयां दे सिरां दा वखौंदे हन, जेहड़ा तूं पाप करदा रिहा हैं। सच्चे पातशाह मासी शराबी नूं संगत विच नहीं बैहण देंदे। गुजर सिँघ गल विच पल्ला पा के बेनंती करदा है बाबा जी, मैनूं बख्श लौ। बाबे मनी सिँघ नूं आकाश बाणी होई कि संता एहने जिंने बकरयां दा लहू कढ्ढिआ है ओनां एहदा लहू नचोड़ के एनूं छड्डांगे। उस नूं दस्त ते उल्टीआं शुरु हो गईआं सुक्क के तीले वागूं हो गया जी। फेर सच्चे पातशाह ने पिछलीआं भुल्लां बख्श दित्तीआं ते अग्गे मार्ग पा लिआ है जी। एह गुजर सिँघ दबुरजी पिण्ड दा सी ते बाले चक्क नानकआं दे घर रैंहदा सी। उस आण के बाले चक पल्ला फेरिआ कि मैं परिपूरन परमेशवर दे दर्शन कर के आया हां।।
गुजर सिँघ दी माई नूं बचन सुण के बड़ा प्रेम आया। ओह वी भुल्लां बख्शा के चरनीं लग्ग पई। बुध्ध सिँघ बाले चक्क दा सी ते उस नूं बचन सुण के बड़ा प्रेम जागया। चेत सिँघ नूं बड़ा प्रेम जागया, सच्चे पातशाह दी उस्तत सुण के लछमण सिँघ बाले चक्क दा सी, उस नूं वी बड़ा प्रेम जागया। आसा सिँघ वी बाले चक्क वाला मज़्हबी सिख पातशाह दी शरन आ गया है जी। आसा सिँघ दा भणेंवा गुजर सिँघ तोड़े वाला वी बाले चक्क रैहंदा सी उस नूं वी बचन सुण के बड़ा प्रेम जागया। लाभ सिँघ तोड़े दा सी, उस नूं बचन सुण के बड़ा प्रेम जागया। सारे गभरु सन सच्चे पातशाह दी सेवा विच तनों मनों हो के लग्ग पए हन। घविंड सच्चे पातशाह ने मकानां दी उसारी लाई सी। सारे जिन्हां सिक्खां दे भाग चंगे सन कोई माया दी सेवा, कोई हथ्थां दी, कोई गड्डे जोह के इट्टां ढोई जांदा है। गल्ल की सिख सच्चे पातशाह दी सेवा विच लग्ग गए हन। पातशाह दी ऐड्डी दया, सिख रत्ती वी किते अक्कदे थक्कदे नहीं। इक कोठड़ीं पातशाह दा धाम बणा लया ते दूसरे मकान संगत दे बैहण वास्ते बणाए गए। चेत सिँघ कलसीआं दा सिख सी। उस ने वी गड्डा ते बलद खड़ के बड़ी सेवा कीती है। गुरमुख सिँघ भंगाली वाला ते पातशाह दी भैण बीबी नामो ताउन दी बीमारी नाल चार दिन दी विथ्थ ते सरीर छड्ड दित्ता है। जिस तर्हां गुरमुख सिँघ सेवा विच हाजर रैहंदा सी, ओसे तर्हां चेत सिँघ कलसीआं वाला अठ्ठे पहर सेवा विच लग्ग पिआ है। गुजर सिँघ बाले चक्क वाले ने नवारी पलँघ बणा के सच्चे पातशाह वाली कोठड़ी विच डाह दित्ता है। सोहणा रेशम दा कढिया होया बाग चंदोआ ताण दित्ता है। शहरों लिआ के लाटू बहुत वधीया चंदोए नाल लटका दित्ते हन। सुंदर बिस्तरा पातशाह दे बिराजमान होण वास्ते विछा दित्ता है। सच्चे पातशाह दा धाम ऐस तर्हां सोभा पा रिहा है जिस तर्हां सच्चखण्ड दी पुरी सोभा पा रही है। कोई सिख आ जांदा, कोई दो महीने रहि के चल्लया जांदा। एसे तर्हां सच्चे पातशाह सेवा विच पंज जां छे सिख हर वक्त रैहंदे सन जी। माता होरां दे नाल कई बीबीआं माईआं वी लंगर विच सेवा करन लई हन।।