पुस्तकालयजन्म साखी

पातशाह दे नवें पलँघ बारे

जेहड़ा पलँघ हवेली डाहया है। तेजा सिँघ सिख ने अक्क दीआं लक्कड़ां भन्न भन्न के सण कड्डणी। सवेरे उठदे दूर पंज छी मील तक जा के पुराणिआं अक्कां दीआं लक्कड़ां भन्न भन्न के सण कढ्ढणी ते फिर उसनूं साफ करके वाण कत्तणा। सारी दिहाड़ी विच्च मसां दो छटाकां सूतर कत्तणा जी। होर वी माल दी सेवा करनी। साढे चार सेर पक्का छेह महीने विच्च त्यार कीता। फिर उसनूं साबण नाल धो के एस तर्हां साफ कीता कि कोई पछाण नहीं सकदा, रेशम है कि अक्क दा वाण है। तेजा सिँघ बेनंती करदा है कि मेरे विच्च एनां बल नहीं सी, पातशाह दया कीती है। लल्लीआं पिण्ड दा पाल सिँघ सच्चे पातशाह दे दर्शन नूं आया है। केहर सिँघ रामगढ़ीआ सिख डल दा सी। उस ने टाली दे पावे ते बहुत वधीआं साल दीआं हीआं लिआंदीआं। पाल सिँघ सिख ने पलँघ प्रेम नाल ठोक दित्ता। फिर पाल सिँघ ते तेजा सिँघ बड़े प्रेम नाल तिन्नां दिनां विच्च उणया है। देसी सूतर दी पैंद पलँघ नूं पा त्यार हो गया है। पातशाह उस दिन तों ओसे पलँघ ते रैहण, ते हुक्म दित्ता एह पलँघ सिँघासण साढ्ढा अंदर डाह दिओ। सच्चे पातशाह दे हुक्म अनुसार पलँघ अंदर डाह दित्ता। रोज़ पलँघ थल्ले पोचा फेरना ते धूप धुकौणा ते रात नूं पलँघ दे कोल घउ दा शमेदान जगौणा। एस पलँघ दे लागे सारा विहार शुरु हो गया।।

सच्चे पिता दे अंतम दिनां बारे
सच्चे पिता दे अंतम दिनां बार

चार साहिबजादे पातशाह दे व्याए होए हन। पंजवां साहिबजादा छोटा सी, ३ साल दा। इक बीबी करतारी पातशाह दी धी, उह व्याहुण वाली सी। भगवान पुरे नगर विच्च मंगी होई सी। सच्चे पातशाह मग्घर दी पुन्नआं दा उस दा व्याह अरंभ दित्ता। मग्घर दी पुन्नआं नूं करतारी दी शादी पातशाह कर दित्ती। व्याह तों १५ दिन बाद सच्चे पातशाह शिकार गए हन ते रस्ते विच्चों वापस मुड़ आए हन। आंहदे हन साढ्ढा सरीर तकड़ा नहीं गा। दीन दुनी दे वाली ताप दा बहाना कर के लंम्मे पै गए हन। तेजा सिँघ उसे वक्त तों सेवा विच्च हाज़र हो गया। होर सारे साहिबजादे ते सिख वी विहार सारे कर के पातशाह कोल आण के सेवा करनी। बार विच्चों आत्मा सिँघ ते उस दा पुत्र ते बेबे बसंत कौर दर्शनां नूं आए होए हन। आत्मा सिँघ दा पुत्र प्यारा सिँघ वी बीमार हो गया। सच्चे पातशाह सारी सारी रात संगतां तों शब्द पढ़ौदे रैहण ते आप माईल हो के पलँघ ते चौकड़ा ला के पातशाह बैठे रैहण। मोहण सिँघ सिख कलसीआं वाले ते सारे घर दे जीव जिन्ने सिख कोल सन, सारयां नूं सच्चे पातशाह नाम खुमारी चाढ़ दित्ती। प्यारा सिँघ दी माई बेबे बसंत कौर बेनंती कीती कि सच्चे पातशाह प्यारा सिँघ जिआदा बिमार है दीन दयाल दया करो, मैं जे कर भुल्ल गए हां ते भुल्ल बख्शो। सच्चे पातशाह एडे दयालू सन। प्रशाद दित्ता ते दे के आखण लग्गे बेबे प्रशाद प्यारा सिँघ नूं देदे राज़ी होजू ते फिर किहा कि तूं डरदी क्यों हैं, प्रशाद छकण नाल दुख दलिदर दूर हो जाणगे। बेबे बसंत कौर ते बरा सिँघ जाण वास्ते ख़ुशी मंगी कि सच्चे पातशाह दया करो किन्ने दिन हो गए ने, घरों आया नूं। सच्चे पातशाह आक्खया बेबे रहो १० दिन होर, फिर एह वेला तुहानूं लभ्भणा नहीं। बेबे रमज़

नहीं समझी चली गई। पातशाह फिर आक्खया बेबे आत्मा सिँघ नूं जा के घल्ल दयो जे।

उस तों बाद इक दिन अमृत वेले पातशाह सिँघासण ते चौकड़ा मार के बैठे हन। कई वारी तेजा सिँघ विचार करनी कि मैं किस बिध पातशाह अग्गे बेनंती करां कि किस तर्हां परवान कर के दया कर देण। उस वक्त मैं सुत्ते सिध्धा ही चरनां वल्ले खलो के हथ्थ जोड़ के निमस्कार कीती। सच्चे पातशाह आखण लग्गे तेजा सिँघ की गल्ल है। तेजा सिँघ नूं उसे वक्त बेनंती करन दा चेता आ गया। पातशाह आखण लग्गे कर बेनंती तेजा सिँघ जो तेरे दिल विच्च आ। तेजा सिँघ आक्खया, सच्चे पातशाह मैं जदों दा तुहाढ्ढी सेवा विच्च लग्गा हां कोई बेनंती नहीं कीती दया करो कि मैं बेनंती कर लवा। मैं विचार वी एहो रिहा हां, कि मैं जो बेनंती कीती ते जे मेरे भागां विच्च थोड़ी होई ते मैं बहुती मंग बैठा तां वी माड़ा है। जे बहुती होई ते मैं थोड़ी मंग लई तां वी माड़ी गल्ल है। सच्चे पातशाह तुसीं आप ही दया करो ते मैनूं ओह वस्त दयो जेहड़ी मुक्कण वाली ना होवे। मैनूं तां मंगण दी जाच नहीं गी। जन्म जमांतर ई देह अरोग ते सास सुखाले, तुहाढ्ढे चरना दा संग ते भजन दा रंग बणया रहे एह मेरे ते किरपा करे। सच्चे पातशाह अमृत वेले सिख दी बेनंती परवान कर लई। ख़ुश हो के आखण लग्गे, तेजा सिँघ एसे तर्हां कर लवांगे। जा हुण तूं जा के चाय त्यार कर साड्डे लई। सारी संगत बड़ी ख़ुश होई बचन सुण के। तेजा सिँघ वी पातशाह दे बचन सुण के निहाल हो गया। फिर चाय बणा के सच्चे पातशाह नूं छकाई, सारी संगत वी छकदी है। एनां किसे सिख नूं भेत नहीं दित्ता है कि पातशाह चोला छड्ड देणा है। आपणे आप पातशाह सिक्खां ते घर दयां जीआं नूं बहानयां नाल वर वरुहीआं दई जांदे हन।।

इक दिन मातां होरां नूं पातशाह आखण लग्गे, नैणो सानूं तुसीं वी अज्ज कुछ खवाओ। माता होरां बेनंती कीती, सच्चे पातशाह तुहाढ्ढा दित्ता बड़ा कुछ है दया करो। फेर माता होरां सवा रुपए दा प्रशाद कर के पातशाह नूं थाल ला के निमस्कार कीती। पातशाह ख़ुश हो के वरतौंदे हन ते नाले आप वी छकदे हन। सच्चे पातशाह बचन करदे हन कि तुसां आपे कदी साढ्ढा प्रशाद कराया सी ! अज्ज असीं मूंहों मंगा के तुहाथों प्रशाद लया है। महीना पोह दा सी ते रोज ही बूंदां बरसदीआं सन। बदल रोज़ ही घनघोरां पौंदे सन। दीन दयाल ओस वक्त जो कोई मूंहों मंगदा सी, दई जांदे सन। सियाल विच्च पोह दा महीना कर के ठंड बड़ी सी। पातशाह दे वढ्ढे साहिबजादे दे नारली पिण्ड सौहरे सन। भगवान सिँघ ते हरबंस कौर बेनंती कीती कि सच्चे पातशाह असां नारली जाणा है जे तुसीं हुक्म दयो ते असीं हो आईए जे ना आखो ते ना जाईए। मेरे दीन दयाल आखण लग्गे, जरुर जाणा जे। भगवान सिँघ आक्खया जी आप दे हुक्म नाल ऐवें नहीं। पातशाह बचन कीता कि चंगा जाओ, भलके रात नूं आ जायो जे, रिहो ना। ओहनां आक्खया पातशाह जे मींह ना पया ते आ जावगे ते जे मींह पै गया ते फिर नहीं। पातशाह हस्स के बचन कीता कि जे तुसीं दोवें भलके आ जाओगे ते जो मूंहों मंगोगे तुहानूं दयांगे। एह बचन सुण के सारे ख़ुश हुंदे हन।

भगवान सिँघ ते हरबंस कौर सच्चे पातशाह नूं निमस्कार कर के तुर पए हन। भगवान सिँघ तुरन लग्गे फेर आक्खया, सच्चे पातशाह जे असीं भलके आ गए ते फेर असां जो मंगयां देणा पैणा जे। पातशाह हस्स के आक्खया चंगा, मोहण सिँघ साड्डे कोल घाटा किस चीज दा। सच्चे पातशाह मेहर दे दाते दया दे समुंदर वर देण दा बहाना बणा रहे हन जी। एस तर्हां फेर अगले दिन सवेरसार तों ज्यों मींह पैण लग्गा, किते मिंट वी नहीं हटया। एधर सच्चे पिता वी सवेर तों याद करदे हन कि आए नहीं वेखीए। अज्ज एह वी इक सोहणी दे प्रेम वाला कम्म है। वेखीए जिस तर्हां फरीद दा बचन है। ‘‘कि जे मैं अज्ज ना गुरां वल जावां, तांहीए मेरा निउँ टुटदा’’। इक घंटा दिन रैहंदे नाल भगवान सिँघ ते हरबंस कौर मींह वर्हदे विच्च घोड़यां ते चढ़ के आण पहुंचे हन। औंदयां सच्चे पातशाह लई दोवें अढ्ढो अढ्ढी प्रशाद आंदा है। लया के परशाद अग्गे रक्खया ते हथ्थ जोड़ के निमस्कार कीती। सच्चे पातशाह वेख के बड़ा ख़ुश होए कि साढ्ढे बचन ते पूरे रहे हन। दीन दयाल शैहनशाहां दे शैहनशाह एस तर्हां बहाने नाल जुगो जुग तारदे रहे हन जी।।

सच्चे पातशाह दे जोती जोत समाउण वारे

अगले दिन २६ पोह वाले दिन पुन्नयां सी। संगत नूं अध्धी रात तक शब्द पढ़ा के प्रशाद वरता दित्ता है। माता नैणों नूं परशाद दित्ता। माता जी आक्खया, सच्चे पातशाह मेरे दंद नहीं प्रशाद चिथया नहीं जांदा। पातशाह सुण के नराज हो गए हन। आखण लग्गे, निभागीए, प्रशाद लै ला, कुट के खाह लईं। तुसीं ना करदीआं जे, साढ्ढे प्रशाद नूं तां देवीआं देवते तरस रहे हन। तुसीं हुण साढ्ढे प्रशाद नूं ना करदीआं जे, फेर तुसीं तरसणां ए। माता होरां भुल्ल बख्शाई ते पातशाह दया कीती। सारयां नूं आखण लग्गे, जाओ हुण सारे थाओ थाईं सौं जाओ। तेजा सिँघ नूं आखण लग्गे, तेजा सिँघ तूं बैठा रओ साढ्ढे कोल, सोवीं ना। तेजा सिँघ सति बचन मन्न के कोल बैह गया है। सच्चे पातशाह पलँघ ते सुख आसण हो गए हन। जिस वक्त अमृत वेला होया ते सच्चे पातशाह जागे हन। तेजा सिँघ नूं वाज मारी ओस आक्खया जी मेरे साहिब। पातशाह हुक्म दित्ता तेजा सिँघ जल लया। जल छक के आखण लग्गे, सानूं चीता करा। एने बचन कर के अैसा समां वरताया, जबान थथ्लौण लग्ग पई ते गल्ल दी समझ ना लग्गे बद्दल ओस वक्त बड़ी घनघोर पाई है। सच्चे पातशाह २६ पोह दिन सवेरे १० वजे चोला छढ्ढ के जोत रुप हो गए हन। सच्चे पातशाह दे जोत रुप होण दी देर सी, दिन वी नितरना शुरु हो गया। फेर जो सिख नेड़े सन, सारयां नूं ख़बर कर दित्ती। मोहण सिँघ कलसीआं वाला मस्ताना सच्चे पातशाह दी सेवा देण लग्ग पया। सारे सिख सुण के ओसे वक्त आ गए। सारयां सिक्खां ते साहिबजादयां सलाह कीती कि सच्चे पातशाह दा संस्कार खेत बाग विच जा के करीए। लक्कड़ां गढ्ढे उत्ते रक्ख लईआं हन। सच्चे पातशाह दा बिबान बणौण लग्ग पए हन। तेजा सिँघ गल्ल विच्च पल्ला पा के चरनां विच्च खलो के पातशाह अग्गे अरदास कीती कि सच्चे पातशाह दया करो ते जिथ्थे तुहाढ्ढा हुक्म होवे, आपणा सुख आसण करीए। बेनंती करन दी देर होई ते मस्ताना ललकारे मारन लग्ग पिआ ते बचन होण लग्ग पए। मस्ताने विच्च दी हुक्म होया कि साढ्ढा संस्कार

घर कर दिओ। मस्ताना खेडदा खेडदा आण के वेहड़े विच्च खलो गया ते आखण लग्गा ऐस जगा ते साढ्ढा संस्कार कर दयो। ओस जगा ते सवा हथ्थ टोआ पुट्ट लया। फेर सच्चे पातशाह दा अशनान कराया पलँघ दे उत्ते अराम कुरसी डाह के कपड़े पा के सच्चे पातशाह नूं ऊपर बिठा दित्ता। सारी दुनिआं ओस वक्त दर्शन नूं आई है। कोठ्ठयां उत्ते ते वेहड़े विच्च पैर धरन नूं थां नहीं सी। सिक्खां ओस वक्त सच्चे पातशाह दा पलँघ सिर ते चुक्क के सारयां नूं दर्शन कराया है। सज्जे पासे दा गेड़ सारे बच्चयां तीक दर्शन कर के निहालो निहाल होए हन। धन्न सच्चे पातशाह दी अवाज़ सारयां दी रसनां विच्चों निकल रही है। संगतां ओस वक्त गज्ज के शब्द पढ़ रहीआं हन। एह समां वेख के बदल वी बूंदां वरसौण लग्ग पए हन। पलँघ सिक्खां ने फेर हेठां उतार के रक्ख दित्ता है। सारी समग्री त्यार कर के सच्चे पातशाह दा संस्कार कीता गया रात दे समें रात नितर गई ते तारे सोभा पा रहे हन। एह समां भुगतां के फेर अगले दिन दूर वाले सिक्खां नूं वी ख़बर कीती गई। जिन्नी पातशाह दी संगत सी, देह दा विछोड़ा कर के संगत नूं उदासी पैदा हो गई है। फेर पातशाह दया कीती ते संगत विच्च रोज़ दर्शन देण लग्ग पए, ते बचन करन कि असीं कित्ते गए नहीं तुहाढ्ढे पास ही हां। बचनां ते दर्शनां दे अधार नाल सिख दिहाड़े गुजारदे हन जी। एह सारा विहार कर के सत्तारवें तों बाद अंगीठा साहिब पक्का कर दित्ता है। प्रदखणा वाकर प्रदखणा बणा दित्ती। मरयादा अनुसार रात नूं घउ दा शमेदान जगौंणा। सवेरे पोचा फेरना ते धूप धुखौणी। सच्चे पातशाह तां रोज़ ही सिक्खां ते दया करदे रहे हन।।

मोटे मोटे बचन जेहड़े हन ओह तेजा सिँघ लिखाए हन। असीं सच्चे पातशाह दीआं रमजां नहीं समझीआं। सारी सिक्खी दे दिल विच्च सी कि पातशाह देह कर के दिल्ली ते मस्तूआणे जाणगे। राजेयां नूं जूड़ पौणगे। जे सानूं पता हुंदा कि पातशाह देह छड्ड जाणी है, ते जोत कर के एह विहार करना है, देह दा ओहला कर जाणा है, ते देह हुंदयां रज्ज के मंगां मंग लैंदे। जेहड़ा सच्चे पातशाह संत मनी सिँघ तों लिखौंदे सी कि असीं ५० साल माझे देस विच्च रवांगे ते ५० साल वलैत विच्च रवांगे, ओह बचन पूरा भुगता दित्ता। ५० साल माझे देश विच्च रहे हन ते हुण जोत सरुप हन। बाबे मनी सिँघ दी लिख्त सी कि पातशाह देह कर के कुछ नहीं करना ते जोत रुप करनगे। बचन हुण सारे सति होण डह हन। सिख (महराज पूरन सिँघ) दे विच प्रवेश हो के निहकलंक हो के, खेडां कर रहे हन जी।।

साढ्ढे भोलयां ते गरीबां लई सच्चे पातशाह ने अवतार धारया। सिक्खां दा तिल फुल पूजा परवान कर दे दया करी जांदे हन जी। ऐसी सच्चे पातशाह दे चरनामत विच्च ताकत सी, छकदयां सार दुख दलिद्र दूर हो जांदे सी। कईयां सिक्खां दे घर २० साल दा चरनामत रक्खया है। ओहनां दी किरपा नाल ज्यों दा त्यों है। मनी सिँघ दी लिख्त है कि जिस सिख दे घर सच्चे पातशाह दे तिंन वेरां चरन पए ओथ्थे जरुर धाम बणेगा। तेजा सिँघ ते हरबंस कौर दी सच्चे पातशाह अग्गे हथ्थ जोड़ के बेनंती है कि सच्चे पिता दिलां

दीआं जानण वाले जो लग्ग मात्र दी गलती होवे, माफी देणी, भुल बख्शणी ते सेवा परवान करनी। तेजा सिँघ, दीन दयाल तुहाड्डे हुक्म नाल जन्म साखी ते तुहाढ्ढी महिंमा लिखाई है ते हरबंस कौर ने लिखी है, दया करयो। ‘‘सच्चे पिता हर वक्त आपणा ते आपणीआं उत्तम संगतां दे दर्शन बख्शो ते मेहर दी निगाह रक्खो जी’’।।

❋

बेबे हरबंस कौर (लेखक)
बेबे हरबंस कौर (लेखक)

रंग रुप ना नज़री आए । पूरन विच रिहा समाए । जोत जगत
दी आप जलाए। आपणा भेत ना किसे बताए । आपणी
महिमां आप जणाए। आप आपणे विच समाए । कलजुग
विच इह करम कमाए। छड्डी देह जोत रुप हो आए।
पूरन सिँघ दी देह विच प्रभ गया समाए । · (१७ मग्घर २००६)

सच्चे पातशाह महाराज पूरन सिँघ जी
सच्चे पातशाह महाराज पूरन सिँघ जी