पुस्तकालयभाग ९

२३ भाद्रों २०१७ बिक्रमी करनैल सिँघ दे गृह पिण्ड शाहवाला तहिसील ज़ीरा ज़िला फिरोज़पुर

सतिगुर पूरा जाणीए, इक्क इकल्ला एकँकार। सतिगुर पूरा जाणीए, अलक्ख अगोचर अगम्म अपार। सतिगुर पूरा जाणीए, निरगुण नूर जोत उज्यार। सतिगुर पूरा जाणीए, सचखण्ड वसे धाम न्यार। सतिगुर पूरा जाणीए, शब्द अगम्मी बोले जैकार। सतिगुर पूरा जाणीए, जुगा जुगन्तर करे खेल अपार। सतिगुर पूरा जाणीए, निरगुण सरगुण दए अधार। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी जोत धर, आपे जाणे आपणी कार। सतिगुर पूरा जाणीए, हरि सज्जण साचा मीत। सतिगुर पूरा जाणीए, आदि जुगादी इक्क अतीत। सतिगुर पूरा जाणीए, जुगा जुगन्तर ठांडा सीत। सतिगुर पूरा जाणीए, शब्द अनादि सुणाए सुहागी गीत। सतिगुर पूरा जाणीए, पतित पापी करे पतित पुनीत। सतिगुर पूरा जाणीए, एका रंग रंगाए हस्त कीट। सतिगुर पूरा जाणीए, एका वसे धाम अनडीठ। सतिगुर पूरा जाणीए, जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आपे जाणे आपणी रीत। सतिगुर पूरा जाणीए, साहिब सच्चा सुल्तान। सतिगुर पूरा जाणीए, इक्क उडाए शब्द निशान। सतिगुर पूरा जाणीए, लेखा जाणे दो जहान। सतिगुर पूरा जाणीए, जुग जुग लक्ख चुरासी वेखे

❋

❋

आण। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, एका देवे धुर फ़रमाण। सतिगुर पूरा जाणीए, हरि सज्जण सच्चा पातशाह। सतिगुर पूरा जाणीए, इक्क इकल्ला बेपरवाह। सतिगुर पूरा जाणीए, सचखण्ड वसे सच महल्ला सिफ्ती सिफ्त सालाह। सतिगुर पूरा जाणीए, पाए सार जलां थलां जल थल महीअल रिहा समा। सतिगुर पूरा जाणीए, शब्द संदेश एका घल्ला हुक्मी हुक्म आप वरता। सतिगुर पूरा जाणीए, जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी जोत धर, आपणा मार्ग दए वखा। सतिगुर पूरा जाणीए, दाता गुण निधान। सतिगुर पूरा जाणीए, लोकमात वेखे मार ध्यान। सतिगुर पूरा जाणीए, शब्द जणाए धुर फ़रमाण। सतिगुर पूरा जाणीए, जुग जुग खेले खेल श्री भगवान। सतिगुर पूरा जाणीए, जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आपे जाणे आपणी आण। सतिगुर सच्चा आखीए, एका पुरख अकाल। सतिगुर सच्चा साखीए, दीनां बंधप दीन दयाल। सतिगुर सच्चा भाखीए, जोती जल्वा नूर जलाल। सतिगुर पूरा अलक्खणा अलाखीए, अलक्ख अलक्खणा बेमिसाल। सतिगुर पूरा दासी दासीए, सेवक सेवा करे सदा सखाई रहे प्रितपाल। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आपे चले आपणी चाल। सतिगुर पूरा वडियाई वड, हरि वड्डा आप अख्वांयदा। आप आपणा आपणे विच्चों कढ्ढ, आपे वेख वखांयदा। आप लडाए आपणा लड, मेल मिलावा आपणे हथ्थ रखांयदा। आप वजाए आपणा नाद, धुन नाद आप सुणांयदा। आपे जाणे भेव बोध अगाध, जुग जुग लेखा आप मुकांयदा। लेखा जाणे सन्त साध, भरम भुलेखा ना कोए जणांयदा। गुरमुख साचे ल्ए काढ, लक्ख चुरासी फोल फुलांयदा। गुरसिखां रक्खे दे कर हथ्थ, सिर आपणा हथ्थ टिकांयदा। पारब्रह्म पुरख समरथ, सगला संग आप निभांयदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी जोत धर, आपणा खेल आप खलांयदा। सतिगुर पूरा खेल खलंदड़ा, ख़ालक ख़लक रूप समाए। जुग जुग आपणा वेस वटंदड़ा, सतिजुग त्रेता द्वापर फेरी पाए। भगत भगवन्त वेख वखंदड़ा, सन्त साजण मेल मिलाए। गुरमुखां हउमे रोग मिटंदड़ा, आसा तृष्ना रहिण ना पाए। गुरसिखां एका चोग चुगंदड़ा, नाम रस रसीआ मुख चवाए। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, जुग जुग आपणा वेस धराए। जुग जुग वेस अवल्लड़ा, सतिगुर पूरा आप करांयदा। जन भगत फड़ाए आपणा पलड़ा, दो जहानां खेल खिलांयदा। आपणी जोती आपे रलड़ा, आपे शब्द डंक आप वजांयदा। आपे दस्से राह सुखलड़ा, आपे पान्धी मार्ग पांयदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी जोत धर, जुग जुग आपणा खेल खिलांयदा। जुग जुग खेल खलाया, सतिजुग त्रेता लै अवतार। द्वापर आपणी जोत जगाया, निरगुण सरगुण मेला विच संसार। कलिजुग कप्पड़ आप हंढाया, काला सूसा तन शंगार। मैहन्दी रंगण रंग रंगाया, दिशा लहिंदी कर विचार। जोती जोत सरूप हरि, आप

❋

❋

आपणी किरपा कर, लेखा जाणे धुर दरबार। सतिगुर पूरा धुर दरबारी, दरगाह साची धाम सुहांयदा। प्रगट करे जोत निरँकारी, निरगुण आपणा वेस वटांयदा। रूप अनूपा शाहो भूप सच्चा सिक्दारी, शाह सुल्ताना आप अख्वांयदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, जुग जुग लहिणा आप मुकांयदा। सतिजुग लहिणा दुआर पाल, प्रभ आपणी सेव कमाईआ। त्रेता तेरा बणे रखवाल, पारब्रह्म वडी वड्याईआ। खरदूखण आपे सुरत संभाल, लछमण तीर कमान चलाईआ। द्वापर जोद्धा बलि बलिवान, दोशाषन देवे वड वड्याईआ। कलिजुग करे खेल महान, एका जोती जोत डगमगाईआ। नानक मिल्या निरगुण निगहबान, विछड़ कदे ना जाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सतिगुर पूरा बेपरवाहीआ। नानक सतिगुर पूरा पाया, पारब्रह्म करतार। आप आपा विच समाया, दूई द्वैती ना कोए विचार। एका अक्खर आपणी वस्त रखाया, दूजी वस्त ना कोए आधार। एका सथ्थर आपणे हेठ विछाया, जगत सथ्थर कर ख्वार, घर वक्खर इक्क सुहाया, मिल्या मेल एकँकार। जोती जोत डगमगाया, जोती जोत होए उज्यार। किला कोटी कोटि कोट गढ़्ह वसाया, लक्ख चुरासी दए अधारा। आपणी चोटी आपे आसण लाया, पलँघ रंगीला सेजा कर त्यार। छैल छबीला कन्त हंढाया, आप आपणी भुजां पसार। जगत कबीला आप वसाया, जोती जाता करे प्यार। दीपक दीआ आप टिकाया, अन्ध अन्धेरा दए निवार। अंगीकार आप कराया, आपणे अंगण रक्ख निरँकार। साचा संगी जगत बणाया, पुरख अबिनाशी पावे सार। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, देवणहारा साचा वर, एका नूर होए उज्यार। एका नूर हरि उज्यारा, महिमा अकथ कथी ना जाईआ। एका जोत दस अवतारा, काया कंचन गढ़्ह सुहाईआ। एका मात पित एका सुत दए हुलारा, एका गोदी गोद सुहाईआ। एका खड़ग इक्क कटारा, एका चण्ड प्रचण्ड चमकाईआ। एका मन्दिर इक्क दुआरा, घर बारा इक्क वसाईआ। एका वसे जंगल जूह उजाड़ पहाड़ा, एका सथ्थर रिहा हंढाईआ। एका सतिजुग त्रेता द्वापर पावे सारा, पूर्ब विछड़े ल्ए मिलाईआ। एका हथ्थ तीर कमान सुट्टे कटारा, एका गल अल्फ़ी आप हंढाईआ। नीले बस्त्र कर त्यारा, करे खेल नीले वाला माहीआ। ढाई गज़ बन्न्ह दस्तारा, साढे तिन्न हथ्थ अल्फ़ी तन छुहाईआ। चवी चुरासी कलीआं कर शंगारा, चार वरनां लड़ बंधाईआ। हिन्दू मुस्लिम करे प्यारा, द्वैती दर रहिण ना पाईआ। सच सिँघासण कर त्यारा, जगत खाट इक्क सुहाईआ। उप्पर बैठ परवरदिगारा, कलमा अमाम आपणा आपे गाईआ। खुल्ल्हे केस दरवेश बणे भिखारा, वेस अवल्लड़ा रूप वटाईआ। पीर मुर्शद मुरीद करे एका कारा, ईद दीद आप हो जाईआ। चौधवीं चन्द चमके सितारा, नौं चन्द करे रुशनाईआ। बकर ईद सईद शाह शिकारा, शीआ सुन्नी ल्ए पढ़ाईआ। चरन कँवल उप्पर पर्दा पाए आप गुर करतारा, चरन

❋

❋

कँवल ना किसे दसाईआ। नेत्र नैण कर शंगारा, गुरसिखां प्रेम रत नैणां विच छुहाईआ। करे खेल कमलापत उत्ते धौल धरत, धरनी सीस रही झुकाईआ। कवण जाणे प्रभ तेरी गति मित, तेरी महिमा कथन ना जाईआ। जुग जुग करे साचा हित, पतित पापी ल्ए तराईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, करे खेल साचा हरि, सतिगुर पूरे हथ्थ वड्याईआ। सतिगुर पूरा खेल खिलांयदा, ख़ालक ख़लक विच समा। अल्फ़ अल्फ़ी एका पांयदा, गल तसबी लई लटका। गुरसिख सीस माला आप लटकांयदा, आपणे हथ्थां नाल रिहा फिरा। मन का मणका सर्ब भवांयदा, लक्ख चुरासी गेड़ कटा। आपणा वेस आप वटांयदा, आपे वेखे आपणा थाँ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, जुग जुग बणे सच मलाह। जुग जुग मलाह हरि दस्तगीर, दरदीआं दर्द वण्डांयदा। चोटी चढ़े इक्क अख़ीर, शाह हकीर वेख वखांयदा। तबक तौक ज़ंज़ीर, रहिमत आपणे हथ्थ रखांयदा। आब हयात अमिउँ रस नीर, भर प्याला जाम हकीकी आप पिलांयदा। बण दरवेश करे खेल वड पीरन पीर, पीर पैग़म्बर जगत अडम्बर आप रचांयदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सच सुअम्बर वेख वखांयदा। नीले बस्त्र बन बनवारी, भूशन सोभा पाईआ। असा मुसल्ला कासा खेल न्यारी, तसबी तसबी नाल बंधाईआ। अल्ला हू अन्ना हू बोल जैकारी, वाह वा तेरी वड वड्याईआ। तूं पीर बेऐब परवरदिगारी, तेरा नूर जल्वा इलाहीआ। तेरी सेव करे सेवक बण बरखुरदारी, सेवक सेवा सच वखाईआ। उच्च पीर बण जोत निरँकारी, जगत सूसा तन हंढाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सतिजुग त्रेता द्वापर कलिजुग आपणी खेल आप खलाईआ। चारे जुग उठे हो त्यार, माणस रूप वटाईआ। माणस जन्म मिल्या विच संसार, सतिगुर पूरे बूझ बुझाईआ। दर आया परवरदिगार, चरन धूढ़ी ख़ाक रमाईआ। चार फ़रिशते गए हार, जबराईल मेकाईल असराफ़ील अज़राईल रो रो देण दुहाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, देवणहारा साचा वर, निरगुण सरगुण खेल खलाईआ। निरगुण खेल अपारा, सरगुण वेस वटांयदा। सरगुण रूप गुर अवतारा, जुग जुग नाउँ धरांयदा। कलिजुग अन्तिम हो उज्यारा, गोबिन्द सिँघ रूप वटांयदा। सथर यार कर प्यारा, सूलां सेज हंढांयदा। घर बार छड्ड सिक्दारा, जंगल जूह उजाड़ पहाड़ फेरा पांयदा। मिल्या मेल विछड़या यारा, यार यारी आप निभांयदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, वेखणहारा साचा दर, जुग जुग आपणा बंक सुहांयदा। मेल मिलाया आप हरि, आपणी दया आप कमाईआ। चार वणजारे ल्ए फड़, एका वणज हट वखाईआ। चारे कूटां लगाए आपणे लड़, चारे कन्नीआं हथ्थ उठाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, देवणहारा साचा वर, आपणी वण्ड आप वण्डाईआ। वण्ड वण्डाए बणाए बणतर, चौखट सेजा आप

❋

❋

सुहाईआ । आपणी बिध जाणे अन्तर, दूजा भेव कोए ना पाईआ। उत्तर दक्खण जोड़ी जोड़ जुड़ाए, लेखा लेख आप समझाईआ। कंध भार आप चुकाए, करनैल नछत्र नाउँ धराईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी जोत धर, निरगुण निराकार करे खेल अपर अपार, पूर्ब पच्छिम लेखा दए जणाईआ।

२३ भाद्रों २०१७ बिक्रमी जरनैल सिँघ दे गृह शाह वाला ज़िला फिरोज़पुर

सतिगुर पूरा बेपरवाह, बेपरवाही खेल खिलांयदा। चुरासी कलीआं अल्फ़ी पा, आरफ़ां मूल चुकांयदा। दोहरफी लेखा लिखे ख़ुदा, लेखा लेख दिस ना आंयदा। आयत शरायत आप पढ़ा, शरअ शरीअत विच टिकांयदा। ऐन ग़ैन अक्ख खुल्हा, ऐनलहक रूप प्रगटांयदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी जोत धर, आपणा भाणा आपणे हथ्थ रखांयदा। एका अल्फ़ी सत्त रंग, कली कली नाल बंधाईआ। सतिगुर पूरा बणया आप मलंग, नाम मतिहरा हथ्थ उठाईआ। मन का मणका वजाए मृदंग, दो जहानां आप सुणाईआ। करे खेल सूरा सरबंग, सूरत रब्ब दी आपणे विच छुपाईआ। आपे सुत्ता जगत पलँघ, दिशा कूट ना कोई जणाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आपणा भेव आप खुल्हाईआ। एका अल्फ़ी तन शंगार, बस्त्र बनवारी आप सुहांयदा। कल्गी तोड़ा ना कोई दस्तार, सीस जगदीश ना कोई सुहांयदा। अश्व घोड़े ना होए अस्वार, शाह अस्वारा रूप प्रगटांयदा। खड़ग खण्डा ना कोई कटार, चण्ड प्रचण्ड ना कोई चमकांयदा। कमर कसा ना कोई त्यार, तरकश तीर ना हथ्थ उठांयदा। खिच्चे चिल्ला ना कोई कमान, सच निशान ना कोई वखांयदा। गफ्लत वेखे बेईमान, जगत ईमान डेरा ढांयदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आपणा वेस आप धरांयदा। एका अल्फ़ी तन तन बस्त्र, पंज तत्त सोभा पांयदा। आप बणाए आपणी बणतर, दूसर संग ना कोई रखांयदा। शब्द अगम्मी फड़या शस्त्र, लोहार तरखाण ना कोई घड़ांयदा। वाहिगुरू पढ़े ना कोई मूल मन्त्र, नाम सति ना कोई जणांयदा। आपणी बिध जाणे अन्तर, जगत बसन्तर आप बुझांयदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आप आपणी धार वखांयदा। साची चोली खेल करतार, काया डोली आप सुहाईआ। हौली हौली अंदर वड़या निरगुण निराकार, निरवैर नज़र ना आईआ। करे कराए सच प्यार, उम्मत उम्मती वेख वखाईआ। नबी रसूल बुलाए दर दरबार, कलमा अमाम इक्क सुणाईआ। मुला शेख़ मुसायक करे शंगार तालीम, ताज़ीम इक्क दरसाईआ। रूप अनूप हरि अज़ीम, अज़मत दिस किसे ना आईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, करे खेल सच्चा शहनशाहीआ। शहनशाह गुर सतिगुर पूरा, निरगुण सरगुण

❋

❋

खेल खलाया। सतिजुग त्रेता द्वापर कीता कौल करे पूरा, आदि जुगादि भुल्ल ना जाया। भगत भगवन्त हाज़र हज़ूरा, ज़ाहर ज़हूर दरस दिखाया। नूर अलाही नूरो नूरा, नूर नुराना डगमगाया। बांग सदा सुणाए शब्द अनादी तूरा, सच महिराबे आसण लाया। ख़ुदी ख़ुदाई तोड़ गरूरा, आसा मनसा पूर कराया। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, अनरंग आपणा वेस वटाया। चोली रंग अनमोल, लालन लाल रंगाईआ। आपे तोले आपणा तोल, तोलणहारा इक्क ख़ुदाईआ। आदि जुगादि रहे अडोल, दरगाह साची धाम सुहाईआ। कलमी कलमा आपे बोल, आपणी करे सच पढ़ाईआ। आप वजाए अगम्मी ढोल, धुनी धुन विच उपजाईआ। आपणा मन्दिर आपे फोल, आपणा काअबा वेख वखाईआ। आपणी फुलवाड़ी आपे मौल, मौला आपणा नाउँ धराईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी जोत धर, आप आपणा वेस वटाईआ। लक्ख चुरासी सुण पुकार, एका अल्फ़ी गल सुहांयदा। चार वेद करन पुकार, पुराण अठारां नीर वहांयदा। गीता ज्ञान हाहाकार, नाम निधान ना कोई झोली पांयदा। अञ्जील कुरान उच्ची कूक गावण वारो वार, हक हकीकत ना कोई सलांहयदा। खाणी बाणी करे विचार, साचे हाणी ना कोई मिलांयदा। सृष्ट सबाई होई विभचार, शतरी ब्रह्मण शूद्र वैश एका कन्त ना कोई हंढांयदा। चार वरन भृष्टाचार, इष्ट दृष्ट ना कोई खुलांयदा। शाह सुल्तान गए हार, साचा धर्म ना कोई धरांयदा। ग़रीब निमाणयां सुणे ना कोई पुकार, फड़ बांहो गले ना कोई लगांयदा। धीआं भैणां होए वापार, कुँआरी कन्या हट्ट विकांयदा। तीर्थ तट होए भिखार, अमृत सरोवर हथ्थ कोए ना आंयदा। भगत भगवन्त ना कोई अधार, भगती भाव ना कोई जणांयदा। साध सन्त ना दिसे कोई सहार, साचे पौड़े ना कोई चढ़ांयदा। मुल्ला शेख़ होए गंवार, कलिजुग गफ्लत सभ ते पांयदा। पीर दस्तगीर ना चुक्के कोई भार, लक्ख चुरासी फंद ना कोई कटांयदा। पंडत पांधे दर दुआरे करन पुकार, उच्ची कूक सर्ब कुरलांयदा। राम नाम ना पाए कोई तन हार, सीता सुरती ना कोए प्रनांयदा। कान्हा बसंरी वजाए ना उच्ची कूक बोले जैकार, सख़ीआ मंगल रास ना कोई रचांयदा। चारों कुंट आई हार, कलिजुग कूड़ा डौरु वांहयदा। पुरख अबिनाशी भेव न्यार, शब्द अनादी हुक्म सुणांयदा। गोबिन्द सूरा कर त्यार, सुत दुलारा आप उठांयदा। मेटे रैण अन्धेरी अन्ध अँध्यार, धूंआँधार सर्ब चुकांयदा। आप आपणा आपा वार, लहिणा देणा मूल चुकांयदा। भाणा मन्ने इक्क करतार, एका अल्फ़ी तन रखांयदा। एका हलफीआ दए ब्यान, हिन्दू मुस्लिम आप समझांयदा। मेरी इच्छया अञ्जील कुरान, जगत भिच्छया झोली पांयदा। मेरा दरस सिदक ईमान, शरअ शरीअत इक्क वखांयदा। चारे मुगल नौजवान, आप आपणे अंग लगांयदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आपणा भेस आप धरांयदा। आपे मुगल मुगलाना, शाह नवाब आप अख्वाईआ।

❋

❋

आपे बेईमान होए शैताना, आपे दूई द्वैती वण्ड वण्डाईआ। आपे देवणहारा धुर फ़रमाणा, धुर दी कार आप कराईआ। आपे शाहो भूप बण सुल्ताना, दरगाह साची धाम सुहाईआ। आपे सचखण्ड उडाए इक्क बिबाना, नाम बिबाण बेपरवाहीआ । आपे देवे धुर फरमाणा, धुर दी बाणी बाण लगाईआ। आपे खेले खेल दो जहानां, लोआं पुरीआं आपणा बल वखाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आपणी चोली आप हंढाईआ। साची चोली सतिगुर पूरा, आपणे रंग रंगांयदा। गुरमुखां आसा मनसा करे पूरा, पूर्ब लहिणा झोली पांयदा। अमृत आत्म बख्शे सति सरूरा, दिवस रैण ख़ुमार रखांयदा। नाता तोड़े कूड़ो कूड़ा, मस्तक टिक्का धूढ़ लगांयदा। चतर सुघड़ बणाए मूर्ख मूढ़ा, जिस सिर आपणा हथ्थ रखांयदा। किरपा निध सतिगुर पूरा, कारज सिद्ध आप करांयदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, उत्तर दक्खण वाली वण्ड वण्डांयदा। उत्तर दक्खण वाली वण्ड, पारब्रह्म आप कराईआ। पूर्ब पच्छिम खेल ब्रह्मण्ड, वड वड्डा दए सलाहीआ। चारों वखाए एका कंड, आपणी करवट आप बदलाईआ। इक्क सुणाया सुहागी छन्द, कलमा नबी आप अलाईआ। सोहँ रूप परमानंद, गोबिन्द गोबिन्द विच टिकाईआ। हँ ब्रह्म इक्क अनन्द, आत्म परमात्म वेख वखाईआ। परमात्म सदा बख्शंद, बख्शणहारा दिस ना आईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी जोत धर, देवणहारा साचा वर, साची सेवा आप लगाईआ। साची सेवा चार कहार, उच्च पीर उठाया। हक मुसल्ला कर त्यार, बगल कुरान इक्क ईमान शरअ शरीयत दए समझाया। अमृत रस पीण खाण, लेखा चुक्के दो जहान, नाम खण्डा विच फिराया। नेड़ ना आयण पंज शैतान, करे खेल श्री भगवान, साख्यात आपणा रूप कराया। वेखे कुरा ज़िमी अस्मान, आलम उलमा मार ध्यान, भेव अभेदा भेव खुल्हाया। झूठी शाही मिटे निशान, सच सुच्च होए मात प्रधान, एका कूके सूरा शूरबीर नौंजवान, दूसर कोए रहिण ना पाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आपणा खेल आप खलाईआ। चार कहार चुक्कया भार, कदम कदम उठाया। चौदां तबकां बेड़ा पैरां थल्ले दए लताड़, उप्पर आपणा भार रखाया। करे प्रकाश बहत्तर नाड़, जोती जोत डगमगाया। चारे जुग इक्क जुग, जुग आपणा मेल मिलाया। कलिजुग औध रही पुग, वेला वक्त रिहा समझाया। नौं सौ चुरानवें चौकड़ी जो बैठा रिहा लुक, वेले अन्त जोती नूर करे रुशनाया। चार कुहारा आपणी गोद ल्ए चुक्क, गोबिन्द सेवा आप कराया। आपणी रक्खे उलटा कुक्ख, धन्न धन्न जणेंदी माया। दो जहाना मेटे तृष्ना भुक्ख, त्रैगुण माया नेड़ ना आया। उज्जल करे मात मुख, बचन अमोलक आप सुणाया। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आपणा लेखा दए लिखाया। चार कहार कर निमस्कार, दोए मंग मंगाईआ। कवण रूप तेरा करतार, कवण घर वज्जे वधाईआ। कवण मन्दिर तेरा

❋

❋

दरबार, कवण बंक ल्ए सुहाईआ। कवण डंक वजे संसार, कवण वेखे थाउँ थाँईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आपणी भिच्छया आपे झोली पाईआ। सतिगुर पूरा हो मेहरवान, ग़रीब निमाणे गले लगांयदा। नौं नौं जन्म देवे दान, मानस मानस रूप प्रगटांयदा। ईसा मूसा चुक्के कान, काला सूसा इक्क वखांयदा। शब्द अगम्मी झुल्ले निशान, परवरदिगार आप झुलांयदा। नौं खण्ड पृथ्मी वखाए इक्क ईमान, एका कलमा नबी पढ़ांयदा। एका मस्जिद मन्दिर वसे मकान, वुज़ू नमाज़ इक्क करांयदा। एका वाहिद होए प्रधान, दूसर संग ना कोए रखांयदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, अन्तिम लेखा आप समझांयदा। अन्तिम लेखा गुर समझाया, भुल्ल रहे ना राईआ। कलिजुग वेला दए मुकाया, ढईआ नईआ मात चलाईआ। चौदां चौदां पन्ध मुकाया, थिर कोए रहिण ना पाईआ। गुर पीर अवतार दए सलाहया, जुगां जुगन्तर गाईआ। पुरख अकाल होए रुशनाया, निरगुण आपणा नाउँ धराईआ। गोबिन्द सूरा संग निभाया, ना मरे ना जाईआ। मेरा नाउँ शब्द तूरा, घर घर राग सुणाईआ। अन्तिम मनसा करां पूरा, आसा आशा विच टिकाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, एका अल्फ़ रिहा पढ़ाईआ। एका अल्फ़ लैणी पढ़, दूई पर्दा रहिण ना पांयदा। एका मन्दिर जाणा चढ़, सच महल्ला आप बुझांयदा। एका लड़ लैणा फड़, ना पल्लू कोई छुडांयदा। एका अन्तिम वेखणा साचा घर, दर घर साचा इक्क सुहांयदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आपणा भेव आप खुल्हांयदा। कलिजुग वेला अन्तिम आउणा, गुर गोबिन्द गया समझाईआ। पुरख अबिनाशी जामा पाउणा, निहकलंक नाउँ धराईआ। गोबिन्द साचा संग निभाउणा, दिस किसे ना आईआ। चौथे जुग चार कहारा जन्म दवाउणा, लोकमात वेख वखाईआ। साची सेवा आप कराउणा, सेवक सेवा इक्क समझाईआ । चुरासी कलीआं अल्फ़ी तन सुहाउणा, सोहणी रचना आप रचाईआ। टिक्का ताज सीस फेर टिकाउणा, प्रगट होवे सच्चा शहनशाहीआ। चार मुख चार कहार दरसाउणा पंजवां मुख पातशाह शाह पातशाह आप अख्वाईआ। गुरसिखां मिटाउणा दु:ख, जगत दलिद्र रहे ना राईआ। आपणी गोदी ल्ए चुक्क, जिउँ बालक माता गोद सुहाईआ। जन जननी करे उज्जल मुख, रवि ससि मुख शरमाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, जुग दाता आप अख्वाईआ। कलिजुग अन्त सुहावणा, किरपा करे श्री भगवान। चारे जुग पन्ध मुकावणा, लेखा चुक्के जगत निशान। साचा सगन आप मनावणा, चार वरनां इक्क ज्ञान। सृष्ट सबाई रंग रंगावणा, लेखा जाणे दो जहान। धुर फ़रमाणा आप सुणावणा, नाता तोड़े बेईमान। हरिजन साचे वेख वखावणा, पूरन करे आपणा काम। नगर खेड़ा ग्राम वसावणा, लेखे लाए हड्ड मास नाड़ी चाम। आपणा दामन आप फड़ावणा, चरन कँवल बख्शे माण। जरनैल गुरदास संग

❋

❋

समावणा, जिउँ आकाश चमके रवि ससि सूरज भान। पूर्ब लहिणा आप मुकावणा, देवे दरस श्री भगवान। आपणा निउँ निउँ सीस झुकावणा, गुरसिखां उत्तों विटुह कुरबान। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, निहकलंक नरायण नर, लेखा जाणे दो जहान। गुरमुख लेख चुकाया, कर किरपा आप निरँकार। चार वरनां वेख वखाया, छत्री ब्रह्मण शूद्र वैश दए आधार। साची सरन इक्क बहाया, मरे ना जम्मे विच संसार। कूड़ा नाता तोड़ तुड़ाया, पुरख बिधाता मिल्या एका यार। जगत सथ्थर परे हटाया, सथ्थर विछाया एकँकार। एका अक्खर आप पढ़ाया, अक्ख खोल्ह बन्द किवाड़। उतर पूर्ब पच्छिम दक्खण फेरा पाया, आप आपणा बल धार। दर दरवेश नाउँ धराया, भिखक बणे आप निरँकार। गोबिन्द सगला संग रखाया, पंज तत्त ना कोए विचार। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी जोत धर, निहकलंक नरायण नर, नर हरि सर्ब जीआं दा सांझा यार।

२४ भाद्रों २०१७ बिक्रमी गुरदास सिँघ दे गृह पिण्ड शाह वाला ज़िला फिरोजपुर

जुग जुग खेल निरँकार दा, करे कराए करने जोग। जुग जुग जन भगतां पैज संवारदा, लेखा जाणे धुर संजोग। जुग जुग साचे सन्त वाजां मारदा, दरस दिखाए दर अमोघ। जुग जुग गुरमुख साचे आप उभारदा, शब्द जणाए इक्क सलोक। जुग जुग गुरसिख साचे तारदा, चरन प्रीती बख्शे साची मोख। जुग जुग शब्द विचोला बणे सर्ब संसार दा, लेखा जाणे लोक परलोक। जुग जुग भेस अवल्ला करे गुर करतार दा, इक्क इकल्ला ना कोई हरख सोग। जुग जुग लेखा आपणा आप विचार दा, जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी जोत धर, रूप प्रगटाए कोटी कोटि। जुग जुग चाल निरालीआ, निरगुण निरवैर खेल खलाए। जुग जुग जोत अकालीआ, अकल कल रूप प्रगटाए। जुग जुग वेखे सचखण्ड सच्ची धर्मसालीआ, लोकमात बंक वडियाए। जुग जुग रंगे रंग गुलालीआ, रंग गुलाला आप चढ़ाए। जुग जुग गगन मस्तक वेखे साची थालीआ, दीपक दीआ आप टिकाए। जुग जुग जपाए आपणा नाम सुखालीआ, मन्त्र नाम इक्क दृढ़ाए। जुग जुग फेरे साची मालीआ, नाम माला इक्क वखाए। जुग जुग तोड़े जगत जंजालीआ, जागरत जोत कर रुशनाए। जुग जुग घाले साची घालीआ, घालणहारा दिस ना आए। जुग जुग लक्ख चुरासी फल लाए डालीआ, फुल फुलवाड़ी वेख वखाए। जुग जुग धुर दरगाही बणे सच्चा मालीआ, मालक आपणी दया कमाए। जुग जुग ख़ालक ख़लक बणे सवालीआ, आपणी मंगण मंग मगाए। जुग जुग करे प्रितपालक करे खेल दो जहानया, लोआं पुरीआं वेस धराए। जुग जुग करे प्रकाश रवि ससि कोटन भानया, अन्ध

❋

❋

अन्धेर आप गंवाए। जुग जुग पढ़े अनहद अनादी साची बाणीआ, शब्द अगम्मी राग अल्हाए। जुग जुग जाणे अकथ कहाणीआ, कथनी कथ ना सके राय। जुग जुग बणे सच सवाणीआ, साचा कन्त आप हंढाए। जुग जुग देवे धुर फ़रमाणया, आपणी सिख्या सिख समझाए। जुग जुग होवे जाण जाणया, जानणहार बेपरवाहे। जुग जुग जन भगतां देवे माण निमाणया, ग़रीब निमाणे गले लगाए। जुग जुग वेखे चतर सुघड़ स्याणया, मूर्ख मूढ़े भेव ना राय। जुग जुग तख्त बहाए राजे राणया, जुग जुग ख़ाकी ख़ाक मिलाए। जुग जुग इष्ट देव गुर वेख वखानया, जुग जुग निउँ निउँ सीस झुकाए। जुग जुग होए दर दरबानया, जुग जुग अलक्ख निरँजण अलक्ख जगाए। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, इक्क इकल्ला बेपरवाहे। जुग जुग शाह सुल्तान, तख्त ताज हंढाईआ। जुग जुग वसे सच मकान, सचखण्ड दुआरा सोभा पाईआ। जुग जुग खेले खेल श्री भगवान, निरगुण सरगुण रूप धराईआ। जुग जुग ब्रह्मा विष्न शिव पाए आण, जुग जुग हुक्मी हुक्म चलाईआ। जुग जुग लक्ख चुरासी उपजाए इक्क निशान, जुग जुग गेड़ा गेड़ दवाईआ। जुग जुग एका राग सुणाए कान, जुग जुग वेद ब्रह्मा मुख पढ़ाईआ। जुग जुग नाता तोड़े पंज शैतान, जुग जुग मेल मिलाए पंचम सहिज सुखदाईआ। जुग जुग आपणी करे आप पछाण, आपणा पर्दा आप उठाईआ। जुग जुग आपणा आप करे परवान, आप आपणे गले लगाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी जोत धर, जुगा जुगन्तर साची कार, करे कराए एकँकार, कल कुदरत रूप प्रगटाईआ। जुग जुग पुरख समरथ, सर्बकला अख्वांयदा। जुग जुग चलाए आपणा रथ, रथ रथवाही सेव कमांयदा। जुग जुग सुणाए गाथ, बोध अगाधी शब्द उपांयदा। जुग जुग जपाए पूजा पाठ, इष्ट देव गुर रूप प्रगटांयदा। जुग जुग सर सरोवर मारे ठाठ, जलधारा नीर समांयदा। जुग जुग खोले्हे आपणा हाट, वणज वणजारा आप अख्वांयदा। जुग जुग आत्म सेजा सोए खाट, पलँघ रंगीला इक्क सुहांयदा। जुग जुग स्वांगी स्वांग करे नटूआ नाट, ठग्ग ठगौरी आपे पांयदा। जुग जुग होए कमलापात, कन्त कन्तूल आपणी खेल खिलांयदा। जुग जुग उपजाए कँवल फूल, कँवल आपणा नाउँ रखांयदा। जुग जुग जल बंधाए धरत धवल धौल, धरनी धरत आप सुहांयदा। जुग जुग लक्ख चुरासी जाए मौल, रूप रेख रंग ना कोए वखांयदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी जोत धर, जुग करता वेस वटांयदा। जुग जुग जोग अभ्यास, मन्त्र अन्तर नाम दृढ़ांयदा। जुग जुग खेल पृथ्मी आकाश, गगन गगनंतर वेख वखांयदा। जुग जुग लेखा जाणे पवण स्वास, रसना जिह्वा आप हलांयदा। जुग जुग मंडल मंडप पावे रास, गोपी काहन आप नचांयदा। जुग जुग करे खेल पुरख अबिनास, अबिनासी करता आपणा नाउँ धरांयदा। जुग जुग जन भगतां होए दासी दास, सेवक सेवा आप करांयदा। जुग जुग सन्तन पूरी करे आस, निरासा

❋

❋

कोए ना मात दसांयदा। जुग जुग गुरमुखां बुझाए प्यास, अमृत आत्म मेघ बरसांयदा। जुग जुग गुरसिखां अंदर करे वास, साची सिख्या इक्क पढ़ांयदा। जुग जुग होए ना कदे विनास, आवण जावण खेल खिलांयदा। जुग जुग लहिणा देणा जाणे दस दस मास, मात गर्भ फेरा पांयदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी जोत धर, जुग जुग आपणी धार बंधांयदा। जुग जुग नाम शब्द भण्डार, एका एक वरताईआ। गुर गुर रूप विच संसार, जुग करता भेव ना राईआ। जुग जुग लेखा लिखे अगम्म अपार, अगम्म अगम्मड़ी कार कमाईआ। जुग जुग मात पित अम्मड़ी ना कोए प्यार, गोदी गोद ना कोए सुहाईआ। जुग जुग बाली बुध ना कोए आधार, जवानी जोबन ना कोए हंढाईआ। जुग जुग बुड़्हापा ना करे मात ख्वार, वेले अन्त ना कोए दु:खदाईआ। जुग जुग करे खेल आप निरँकार, कुदरत कादर वेख वखाईआ। जुग जुग वरते वरतावे सच वरतार, वरतावणहार आप हो जाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी जोत धर, जुग करता भेव ना राईआ। जुग करता सिफ्त सालाहीआ, सर्ब गुणां भरपूर। जुग जुग वेस वटाईआ, आदिन अन्ता हाज़र हज़ूर। जुग जुग जोत जगाईआ, जोत उजाला नूरो नूर। जुग जुग जोग कमाईआ, जुग जुग वेखे चरनां धूढ़। जुग जुग रोग मिटाईआ, लक्ख चुरासी कट्टे जूड़। जुग जुग लोक परलोक सहाईआ, लेखा जाणे नेड़ा दूर। जुग जुग सच सलोक सुणाईआ, राग अनादी एका तूर। जुग जुग हरख सोग मिटाईआ, चिंता दु:ख करे चूर। जुग जुग दरस अमोघ कराईआ, इक्क इकल्ला हाज़र हज़ूर। जुग जुग जन भगतां घर भोग लगाईआ, निरगुण सरगुण सरगुण निरगुण आसा मनसा पूर। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, करे खेल सर्बकल भरपूर। सर्बकल भरपूरया, पूरन ब्रह्म समाए। करे खेल जोती नूरया, नूरी जल्वा डगमगाए। तन कफ़नी वेखे भूरया, गल माला मणका ल्ए लटकाए। वेस वटाए कूड़ो कूड़या, कूड़ी क़िया दए खपाए। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आपणा भाणा आप मनाए। जुग जुग भाणा जाणया, जानणहार करतार। जुग जुग रंग माणया, रंग माणे विच संसार। जुग जुग होए निमाणया, दर भगतां बणे भिखार। जुग जुग तख्तों लाहे राजे राणयां, शब्द खण्डा फड़ कटार। जुग जुग तोड़े माण अभिमानया, ग़रीब निमाणया जाए तार। जुग जुग चिल्ला फड़े तीर कमानया, जुग जुग अश्व होए अस्वार। जुग जुग पाए सार दो जहानया, लोकमात ल्ए अवतार। जुग जुग पहरे नीला बाणया, नीले वाला परवरदिगार। कलिजुग वेला वक्त पछाणया, मेल मिलाया मुहम्मदी यार। चार कहार कर परवानया, सेवा लाए दर दरबान। गोबिन्द बणया माण निमाणया, गल अल्फ़ी तन शंगार। खुलड़े केस इक्क वखानया, दर दरवेश परवरदिगार। ब्रह्मा विष्न शिव सीस निवानया, नेत्र रोवण ज़ार ज़ार। कवण जाणे तेरे भाणया, कवण रूप वरते विच संसार। विष्नूं देवे

❋

❋

तेरा दित्ता पीणा खाणया, वरते वरतावे आप करतार। ब्रह्मे रंग एका माणया, ब्रह्म रूप सिरजणहार। शंकर हथ्थ त्रशूल वखानया, तिन्नां लोकां मिले बाहर। करे खेल श्री भगवानया, लोकमात ल्ए अवतार। पुरख अकाल खेल दो जहानया, निरगुण सरगुण बन्न्हे धार। सुत दुलारा आप उठानया, जोती जोत कर प्यार। आपणा इष्ट आप वखानया, नाता तोड़ सर्ब संसार। मात पित पुत्तर धीआ संग ना कोए वखानया, किला कोट ना महल्ल उसार। गुरमुख गुरसिख भगत भगवन्त शब्द सरूपी आपणे रंग रंगानया, आप आपणा करे प्यार। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, जुग जुग जाणे आपणी कार। जुग जुग कार कमांयदा, वेखे झूठी शाह। जुग जुग हुक्म सुणांयदा, वड दाता बेपरवाह। जुग जुग तख्त ताज उलटांयदा, लक्ख चुरासी करे सफ़ा। जुग जुग आपणा भेस धरांयदा, निरगुण निरवैर रूप ख़ुदा। जुग जुग आपणा नाम वड्यांअदा, नाउँ निरँकारा आप अख्वा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आपणा पर्दा आपे लांहयदा। जुग जुग झूठी शाही कर त्यार, लोकमात दए वड्याईआ। जुग जुग सुहाए गढ़्ह हँकार, माया ममता मेल मिलाईआ। जुग जुग आसा तृष्ना करे प्यार, जुग जुग जूठ झूठ करे कुड़माईआ। जुग जुग हउमे हंगता करे उडार, जुग जुग काम क्रोध लोभ मोह हँकार हलकाईआ। जुग जुग राज राजानां शाह सुल्तानां घर घर कराए विभचार, विद्या अक्खर जगत पढ़ाईआ। कलिजुग अन्तिम खेल अपार, मुख मुख चार वेख वखाईआ। बत्ती दन्द गए हार, बत्ती हज़ार रहिण ना पाईआ। काला वेस करया गुर करतार, गोबिन्द अल्फ़ी तन छुहाईआ। चार वरनां वसया बाहर, छत्री ब्रह्मण शूद्र वैश आपणा वरन ना कोए जणाईआ। नेहकर्मी कर्म करे संसार, कर्म कांड मूंड मुंडाईआ। साचा धर्म इष्ट पूजा पुरख अकाल, दूसर गुर ना कोए वखाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, जगत भोजन वेखे बेपरवाहीआ। जगत भोजन चार जुग, चारे रंग वटांयदा। नौं चार वेखे चुग चुग, छत्ती गेड़ा आप रखांयदा। आपे लेखा जाणे लुक लुक, जीअ दान दाता आप उपजांयदा। आपे तृष्ना आपे भुक्ख, आपे तृप्त करांयदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, साची वस्त आपणे हस्त रखांयदा। वस्त रखाए दामनगीर, दहि दिशा वेख वखाईआ। नीले बस्त्र पहनया चीर, गुणी गहीर वड वड्याईआ। आपणी रसना मुखी रक्खी तीर, तन कमान इक्क सुहाईआ। लक्ख चुरासी बणया दर फ़कीर, शाह हकीर ना कोए वड्याईआ। आपणा तोड़ आप ज़ंज़ीर, आपणा रूप आप वटाईआ। आपे बणया उच्च पीर, गोबिन्द सीस कल्गी तोड़ा ना कोए रखाईआ। उच्ची कूक बोले अख़ीर, चार यारां रिहा समझाईआ। कलिजुग वेला आउणा अन्त अख़ीर, हिन्दू मुस्लिम सिख ईसाई लभ्भण थाउँ थाँईआ। किसे हथ्थ ना आवे दस्तगीर, दामन फड़े ना कोए शाहीआ। आपणी खिच्चे आप लकीर, आर पार आपणे

❋

❋

हथ्थ रखाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आपणा लेखा आपणे विच टिकाईआ। जगत शाही खेल अपार, निउँ निउँ सीस झुकाया। कलमी कलमा कर शिकार, बिस्मिल अगे रूप टिकाया। सवा गिठ खिच कटार, कवच आपणे हथ्थ उठाया। उत्तर पच्छिम खिच्चे पहली वार, पच्छिम पूर्ब फेर फराया। गेड़ा देवे चार दीवार, नौं खण्ड पृथ्मी घेरा आपे पाया। नाता तोड़ शरअ शरीयत करे ख्वार, अमाम अमामां सिर आप हो जाया। हथ्थीं महिदी रंग लगाए अपर अपार, लहिंदी दिशा वेख वखाया। साची देग कर त्यार, नाम तेग विच फिराया। कलिजुग अंतम पावे सार, अमाम मैहन्दी आपणा रूप वटाया। गोबिन्द सूरा सूरबीर बलकार, शब्द निशान तीर चलाया। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी जोत धर, आपणा लेखा दए मुकाया। शब्द खण्डे भोग लगांयदा, तिक्खी रक्खी धार। आपणा ईमान आप धरांयदा, ईमान ईमानां सिर सिक्दार। सच कलाम आप सुणांयदा, एका बोल हक जैकार। एका कलमा आप पढ़ांयदा, काया काअबा कर विचार। एका आबे हयात आप पिलांयदा, पीवत पी होए ख़ुमार। एका दर्दी दर्द वण्डांयदा, दोज़ख़ बहश्त पावे सार। एका ग़रज़ी ग़रज़ रखांयदा, कायनात करे प्यार। एका अर्ज़ी चार हथ्थीं आप लिखांयदा, आपे बोल शब्द जैकार। आपणी असती तुहाढ्ढे सीस टिकांयदा, अर्थी चुक्के ना कोए विच संसार। अन्तिम अन्त तुहाढ्ढा प्रेम आपणी अग्नी लम्बू लांयदा, जोती नूर होए उज्यार। काला सूसा तन छुहांयदा, नीला करे ख़बरदार। हक जैकारा एका लांयदा, मल्कुल मौत करे ख्वार। रूह बुत ना कोए अख्वांयदा, सुत मिले पुरख अकाल। दूजी रुत आप सुहांयदा, फल लगाए आपणे डाल्ह। चौथा जुग वेख वखांयदा, कलिजुग अन्तिम खेल निराल। निहकलंकी जामा पांयदा, अबिनाशी करता नौंजवान। मेरी सेवा संग रखांयदा, किरपा कर श्री भगवान। नाम मृदंग इक्क वजांयदा, हथ्थ रखाए सच निशान। चार चारे मेल मिलांयदा, चोरी करे गुण निधान। सतारां सौ बिक्रमी वेख वखांयदा, सम्मत सतारां पूरी करे आण। कलिजुग जीव सर्ब कुरलांयदा, दिस ना आए गुण निधान। गुरमुख विछड़े मेल मिलांयदा, निरगुण सरगुण कर पछाण। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी जोत धर, निहकलंक नरायण नर, महाराज शेर सिँघ विष्नूं भगवान।