पुस्तकालयभाग १६

२५ माघ २०२० बिक्रमी मेला सिँघ दे कमाद विच बाबूपुर ज़िला गुरदासपुर

सुण आवाज़ ब्राह्मण दी आया डूम मर्दाना मरासी, वेख पिछला कर्म धुरदा साथी, नेत्र अक्ख खुल्हाईआ। जिस मन्नी नहीं सी नानक आखी, वलीआं विच्चों वली अख्वाईआ। कंध्यां नालों जिस दी चौड़ी छाती, कध्धारी लोकी रहे सदाईआ। मैनूं पिछली आई याद साखी, सोहणी तरां सुणाईआ। मार एसे वल झाती, आपणी अक्ख खुल्हाईआ । औखा हो के चढ़ के गया उते घाटी, पाणी खातर वाहो दाहीआ। एस मैनूं गल्ल अग्गों एह आखी, माण नाल सुणाईआ। जा मुड़ के पिच्छे लै जा खाली बाटी, प्याला भरे ना कोई सुराहीआ। नानक तपे जा के आखीं, मेरा संदेसा इक सुणाईआ । एथे कुछ नहीं तेरा बाकी, लहिणा हथ्थ ना किसे फड़ाईआ। जे ज़ोर हैगा छाती, लै ला वाहो दाहीआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आपणी खेल आप रचाईआ। मर्दाना अग्गों कहे बोल, मरदां वाली जणाईआ। एह पाणी थोड़ा जेहा तेरे कोल, उह भी प्रभ इट्टां विच्चों धार वहाईआ। ऐवें खाली वजावें ढोल, कूड़ा डग्गा लगाईआ। मैं उस नूं लेखा दस्सां खोल्ह, सच्ची तरां समझाईआ । तेरा हुणे कढ्ढ दए पोल, तुटे माण वड्याईआ। मैं ख़ुश नहीं वेख के घोल, फक्करां साधां होवे लड़ाईआ। जे तूं किहा नाल मखौल, हँसी इक उडाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, अचरज खेल रचाईआ। वली कंधारी हो के गुसे, गहरी अक्ख नाल डराईआ। एथे नानक वरगयां कौण पुच्छे, फिरन वाहो दाहीआ। मैथों डरदे सारे लुके, सिर ना कोई उठाईआ। कई साध मैं फड़ फड़ कुट्टे, भुजां नाल दबाईआ। कई फड़ के टंगे पुट्ठे, दोहरी देवां सजाईआ। किसे पाणी मूल ना पावां मुखे, तृखा विच तड़फाईआ। मेरे हथ्थो कोई विरला छुट्टे, जिस उपर रहम कमाईआ। जा मुड़ जा नहीं ते तेरा दाणा पाणी मुक्के, इक्को मुक्की नाल मुकाईआ। तुसीं मंग मंग खावणहारे टुक्कड़े रुक्खे, मैं भेड खा के ख़ुशी मनाईआ। मेरे बूटे फेर ना लग्गे पुट्टे, जड़ों दयां उखड़ाईआ। वेख डूंगीआं गारा विच किन्ने सुट्टे, हड्डीआं पिंजर नज़री आईआ। मार मार के ओन्हां ठुड्डे, सुरत दिती भुलाईआ। एथे आ कोई ना बुक्के, भय मेरा सर्ब डराईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सच हुक्म वरताईआ। मर्दाने अन्दरों आई आवाज़, हौली जही सुणाईआ। इस विच कोई डूंग्घा राज़, करीं ना संग लड़ाईआ। चुप चपीता पिच्छे आ भाज, नानक राह तकाईआ। बाला वजावण वाला साज़, आपणे हथ्थ उठाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, अन्दरे अन्दरे अन्दर भेव खुल्हाईआ। मर्दाना सुण के आया मुड़, खाली कासा हथ्थ रखाईआ। उस दे औदयां सार रबाबी वज्जी सुर, सोहणा ताल बणाईआ। नानक निरँकार नाल गया जुड़, इक्को रूप समाईआ। मर्दाने आ के किहा ओथे

❋

❋

लेखा होर, मेरी चली ना कोई वड्याईआ। वली सब नूं वखावे जोर, आपणा बल जणाईआ। अग्गे ओस मानस रखे नाल ढोर, गारां विच सुटाईआ। एथे नानक तेरी लोड़, बिन तेरे पाणी हथ्थ किसे ना आईआ। नानक किहा मर्दाने ना पा शोर, पुरख अकाल खेल रचाईआ। ओने चिर नूं वली उठया दौड़, आपणा बल प्रगटाईआ। सहिज सुभाओ पत्थर दित्ता रोड़्ह, धक्का इक लगाईआ। नानक तक्कया कर के गौर, गहर गवरा आईआ। पौदा आवे डाहडा शोर, निक्कयां निक्कयां भन्न वखाईआ। सतिगुर हथ्थ ला के किहा तेरी नहीं अज्जे लोड़, चुप चपीता बहि जा आपणी थाईंआ। उसे वेले धुर दा मन्त्र फुरया फोर, फुरना इक जणाईआ। निरगुण बण के आया चोर, नाम वरमा हथ्थ उठाईआ। जिथों पहाड़ी दा आवे मोड़, उस विच्चों सुराख दित्ता कराईआ। हौली हौली पाणी दित्ता रोड़, झरना वगे बेपरवाहीआ। मर्दाने प्याला भरया जिंनी लोड़, आ के नानक अगे टिकाईआ। नानक किहा बाल्या एहदे विच मिट्ठा रस खोर, सोहणा रस बणाईआ। बाला कहे मेरे नहीं कुछ कोल, बगली खाली नज़री आईआ। नानक किहा मैं नहीं पीणी पोहल, डूमा हथ्थ क्यों दित्ता लगाईआ । मर्दाना कहे नानक तूं आपणी गठड़ी खोल, क्यों बैठा आप लुकाईआ। नानक किहा मेरे चरणां उते डोल्ह, थल्ले बाटा होर रखाईआ। मिट्ठा रस परम पुरख परमात्मा एहदे विच देवे घोल, सोहणा रस बणाईआ। एन्हे चिर नूं वली कंधारी आया कोल, दर्शन पा नैण शरमाईआ। मेरा माफ करदे बोल, अनबोलत तेरी वड्याईआ। मैं साधां वांगू करदा रिहा मखौल, झूठयां नाल झूठी रीत चलाईआ। तूं बैठा दिसे अडोल, अडुल तेरी बेपरवाहीआ। ख़ुशी नाल नानक आपणे बाटे विच्चों भरके दित्ता इक निक्का जिहा कौल, लै पी ले मुख लगाईआ। मर्दाने गुस्से नाल हथ्थ मार के दित्ता डोल्ह, खाली दित्ता कराईआ । मैं गया तां मैनूं अग्गों मारन लग प्या धौल, मुक्कीआं नाल डराईआ। हुण वेखा एहदा घोल, किवें करे लड़ाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, मेहरवान वेख वखाईआ। वेख डूम जगत मरासी, मसला गुर समझाईआ। मैं एसे कारण आया एहदी करनी बंद खलासी, बिन बंदगीउँ बंदा देवां बणाईआ। की होया जे तेरे नाल करी हासी, मेरे नाल चले ना कोए चतुराईआ। सारी भुल्ली पिछली बदमुआशी, निउँ निउँ सीस रिहा झुकाईआ। तूं इस दी खाली कीती बाटी, कौल हथ्थां नाल रुढ़ाईआ। एह अमृत रस अगम्म जो इस ने लए चाटी, तिस रसना धरत मिले वड्याईआ। मर्दाने किहा मैं नहीं मन्नणा गल्ली बातीं, मैनूं सच दे समझाईआ। सतिगुर नानक किहा मर्दानयां जिस वेले पंझी माघ दी आवे राती, राती सब कुछ दयां समझाईआ। जिस दी बणे अगम्मी साखी, पुरख अकाल दए वड्याईआ। सब दा लहिणा देणा बाकी, दूई द्वैत ना कदे रखाईआ। बेशक मैं भी तुहाढ्ढे वरगा बंदा खाकी, मेरे अन्दर निरँकार निराकार डेरा लाईआ । तूं मन्न

❋

❋

लै मेरी आखी, तैनूं सच दयां समझाईआ। बेशक गुनाही होवे पापी, मैं सारे दयां तराईआ। जिस तरां तुहाढ्ढी करां राखी, एसे तरां सर्ब सहाईआ। एह मन्ने रसूल पाकी, मुहम्मद अनहद राग अल्हाईआ। एह पढ़े इलम सिफ़ाती, आफ्ताबी नूर रुशनाईआ। एह निक्की जेही मताबी, शोहलया नाल जगाईआ। की जाणे परवरदगार किडा वड्डा साकी, साख्यात आपणी रचन रचाईआ। एह धूएं लावे नाल पाथी, ईंदन लकड़ां रिहा बणाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, लेखा आपणे विच समाईआ। मर्दाना कहे की होया जे डिगा जल, पाणी एसे दा नज़री आईआ। घट्टे मिट्टी विच गया रल, आपणा आप मिटाईआ। तैनूं मैनूं नानक काहदा सल्ल, आपे भुक्खा मरदा नाले तेह सताईआ। हुण उठ एथों चल, बणीए पांधी राहीआ। जिथ्थे कटीए पिछली रात ओथे नहीं रहिणा कल्ल, घर अगले डेरा लाईआ। नानक तूं थोड़ा थोड़ा देदां जा फल, क्यों ऐवें रिहा लुटाईआ। जे तूं नहीं जाणा ते सानूं अग्गों घल्ल, कोई जजमान लईए मनाईआ । जिहड़ा जांदयां नूं देवे अन्न जल, बिस्तरे दए विछाईआ। तेरे आखे लग्गीए रात ठर जाए काया खल्ल, ओढन नज़र कोई ना आईआ। नानक किहा मर्दानयां आ दस्सां वल, तैनूं दयां समझाईआ। नेत्र चुक के वेख उस वल, जिहड़ा विच्चों कतरा बचया नज़री आईआ। निगह मारी दीपक जोत रही बल, नूरो नूर रुशनाईआ। कुछ मर्दाना गया ढल, बाले नूं अक्ख नाल समझाईआ। ए सारयां नाल जावे रल, सज्जण दुश्मण समझे कोई ना राईआ। तूं हो जा मेरे वल, दोवें बैठे सलाह पकाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, करे खेल बेपरवाहीआ। सुण के गल्लां वली कंधारी, अन्दरे अन्दर ध्यान लगाईआ। ए कोई वली औलीआ गौंस भारी, कुतबा रिहा पढ़ाईआ। एहदे नाल लौणी चंगी यारी, यराना सोहणा दए निभाईआ। जिन मेरी इशारे नाल डक्की पहाड़ी, उंगलां नाल उठाईआ। जिन अन्दर खेल कीती न्यारी, पहाड़ां विच्चों धार वहाईआ। क्यों ना मैं एहदे चरण छुहावां रत्ती निक्की जेही दाढ़ी, जो मैंहदी नाल रंगाईआ। एहदी प्रेम प्रीती लग्गे गाड़्ही, सोहणा रूप वटाईआ। अन्दरे अन्दर सट्ट लग्गी न्यारी, चोटी चोट जणाईआ। दोए जोड़ कर निमस्कारी, सीस दित्ता झुकाईआ। नानक बैठा विच नाम ख़ुमारी, इक ध्यान लगाईआ। रबाब करे तूही निरँकारी, निरँकार तूंही नज़री आईआ। तेरी रहमत सदा न्यारी, रहमान तेरी शरनाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, प्रेम धार इक बंधाईआ। प्रेम धार बंधाई रीत, अन्तर दए जणाईआ। सुण के सोहणा शब्द संगीत, मलंग रूप वटाईआ । उठ के नच्चया भुल्ली मसीत, मसला बैठा मुख छुपाईआ। चरणां उते डिगा हो के डीठ, आपणा आप तजाईआ। नानक अचानक तेरे नाल लग्गी प्रीत, भ्यानक दे मिटाईआ। मेरे हथ्थ ना आया अमृत बाटा मैं पींदा ला के झीक, अन्दर भण्डार भराईआ। मर्दाना वट्ट के कहे कचीच,

❋

❋

अक्खां लाल वखाईआ। ऐवें अग्गे हुन्दे मरासी नीच, डूम कर बुलाईआ। नहीं ते मैं दस्सां कहाणी जो पिच्छे गई बीत, जिहड़ीआं गल्लां मैनूं रिहा सुणाईआ। वली किहा जो कहें सो ठीक, मेरे मौला खेल खिलाईआ। भावें हो गुसे भावें हस्स मेरी हुण लग्ग गई प्रीत, सके ना कोई तुड़ाईआ। मैनूं दस्स उह अमृत किथे किथे डुल्ला ठीक, मैं वेखां चाईं चाईंआ। मर्दाने किहा उह पथरां विच वड़ गया हो के बरीक, नज़र कोए ना आईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, लेखा जाणे बेपरवाहीआ। सुण कंधारी आया चा, ख़ुशीआं विच समाईआ। रसना नाल चटीए उह थाँ, मिटी ख़ाक ना कोई वखाईआ। नाले करो हूं नाले करो हां, हां हूं पिच्छों तूं तूं सुणाईआ। बाले रबाब सतार खिच्ची करे ऊँ ऊँ, तुनक पोटे नाल लगाईआ। रमज़ नाल मिटी विच खुबिआ मूँह, आपणी सुध भुलाईआ। नानक थापी दे के किहा हुण पाक होया रूह, बुत दया कमाईआ। तेरा ख़ुशी लूं लूं, रोम रोम वड्याईआ। वली किहा मैनूं नज़री आए अल्ला मीआं हूबहू, नूर नूर रुशनाईआ। नानक किहा याद रखीं कलयुग अन्त ज़रूर आवे तेरी जूह, आपणा फेरा पाईआ। तूं वाहवीं सोहणा खूह, गेड़ा गेड़े नाल भवाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सच देवे माण वड्याईआ। सुण के बात कौल वाला जल प्या हस्स, ताली हथ्थ दे नाल लगाईआ। नानक कुछ मैनूं वी दस्स, मैं चरण चुम्म के तेरे ख़ुशी मनाईआ। की होया जे मर्दाने मैनूं बाहर दित्ता सट्ट, धरनी उते रुढ़ाईआ। मेरा किथे गया रस, जो मिट्ठा रूप वखाईआ। एह मेरा नहीं कुछ वस, तेरे हथ्थ वड्याईआ। जो हुण नहीं आया इस दे हथ्थ, वली कंधारी तों अग्गे दित्ता समझाईआ। नानक किहां तैनूं बख्शया एस दा साथ, सोहणी बणत बणाईआ। काना कलम फड़के पाई विच दवात, लेखा लिख्या बेपरवाहीआ। काना कहे हुण मैनूं दस्स बात, नानक क्यों मेरे उते उंगल लगाईआ । मैं भुक्खे घर नहीं रखणा वास, कूड़ा संग ना कोई निभाईआ। मैं विच्चों पोला अन्दरों मंगां दात, तेरे अग्गे झोली डाहीआ। नानक सच सही दित्ता आख, एहदे नाल तैनूं दिती वड्याईआ। कलयुग अन्तिम तेरी बदले ज़ात, काना कमाद रूप वटाईआ । वली कंधारी तैनूं आपे करे अबाद, बूटा लावे चाईं चाईंआ। पुरख अकाल वेखण आवे आप, फेरा पा धुरदरगाहीआ। मर्दाने किहा की प्रभू कल्ले दा एहदे नाल साक, ओह कल्ला नज़र किसे ना आईआ। बाला कहे मैं मंगा हो के दास, थोड़ी मेरी झोली दे भराईआ। मैं सुणया श्री भगवान सद भगतां रखे साथ, सगला संग निभाईआ। नानक किहा जे सच पुच्छो उह भगतां नाल ल्याए बणा जमात, सोहणी बणत बणाईआ। अग्गों काने ल्या आख, आपणी अक्ख खुल्हाईआ। जे ओस वेले मैनूं कहिण कमाद, मेरी समझ ना कोई समझाईआ। नानक किहा उह आपे रखे याद, जिस हथ्थ दिती वड्याईआ। कंधारी दा डुलया धरती रस, धरनी

❋

❋

विच्चों गन्यां विच भराईआ। काने कमाद पूरी करके आस, लहिणा दए चुकाईआ। गुरमुख पोरी पोरी मट्टी मट्टी दा लैण स्वाद, रसना जिह्वा बत्ती दन्द हिलाईआ। वली कंधारी फेर कहे मेरा रसूल पाक, बेपरवाह नज़री आईआ। जिस दा कदे ना टुट्टे साक, साचा नाता रिहा जुड़ाईआ। बाला मर्दाना दोवें रहे आख, सच्ची कहाणी रहे समझाईआ। हुण पंडत ब्राह्मण तेरे मंगण दी औदी जाए रात, साडा पिछला पन्ध मुकाईआ। असीं सिरफ दस्सण आए खास, एह ओहो दाता बेपरवाहीआ। जिस दी नानक रखी आस, निरगुण निरवैर नूर रुशनाईआ। डूमां कोलों ब्राह्मणां सिक्खी जाच, ब्राह्मणां कोलों डूम करन पढ़ाईआ। जजमान मंगण दी आदत एहनां खास, मंगदयां शरम ना कोई रखाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, डूमां कोलों ब्राह्मणां जोड़ जुड़ाईआ। डूम मरासी हो गए चुप्प, आपणा हाल सुणाईआ। अग्गे हुण ब्राह्मण कोलों पुच्छ, की आपणी मंग रखाईआ। रविदास कोलों प्या उठ, नेत्र अक्ख खुल्हाईआ। चार कहार कहिण साडा लेखा केहड़ा गया मुक्क, लहिणा देणा बाकी नज़री आईआ। मित्र कहे मेरा साक अजे ना गया छुट, मुख सक्या ना कोई भवाईआ। अजे अद्धा विचला फोलना दुःख, जेहड़ा सके ना कोई समझाईआ। की होया जे माँ जननी बणके रखे कुख्ख, मुंमां सीर रस प्याईआ। सानूं अजे उह नहीं मिल्या सुख, जेहड़ा चम्यार दित्ता समझाईआ। अज्जे असां वेखणा सुक्का खांदा टुक्क, रुक्खी रोटी खा के ख़ुशी मनाईआ। भुक्खा रह के जे फेर आखू पुत्त, बच्चयां वाग बुलाईआ। फेर मंगांगे की कुछ, झोली आपणी डाहीआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, देवणहारा साचा वर, वली कंधारी एह तेरा धन, जिस नूं खा ना विगढ़े मन, अमृत तृप्त रहे तन, रस रसां विच्चों रस नानक नज़री आईआ। वलो नालों एह चंगा, चंगी तर्हां समझाईआ। बिन बंदगीउँ बणया बंदा, बन्धन रिहा तुड़ाईआ। जन भगतां प्रभ आप वंडा, सोहणी वंड वंडाईआ। ख़ुशीआं नाल पहलों हथ्थ विच फड़के वांग डण्डा, कानयां वांग हिलाईआ। फेर सब ने रस माणया इक्को जेहा चंगा, मंदा कहि ना कोए सुणाईआ। ब्राह्मण याद आ गई गंगा, धोती मोडे उत्तों लाहीआ। मैं केहड़े बहिवां कन्ढ्ढा, आपणा आसण लाईआ। जिथ्थे मैनूं सारे दे के जाण मण्डा, मण्डा भोरा भोरा झोली पाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, लेखे विच्चों सब दा लेखा रिहा वरताईआ। कमाद कहे मैं काना जड़, गुरमुख गंडास्सयां नाल कटाईआ। नाले तूं मेरा मैं तेरा ढोला रहे पढ़, सोहँ रूप समाईआ। मैं किहा मेरी एहनां नाल टुट्टी बन्न, प्रभ जोड़ी आप जुड़ाईआ। जिथ्थे मैनूं पीड़ के गुड़ बनाउणा घन, कड़ाहे विच तपाईआ। हुण मैं गुरमुखां ठंडां करां मन, आपणा रस प्याईआ। एहना नाल मिल के मैं दर करां धन्न धन्न, धन्न तेरी वड्याईआ। बहुतयां सिखां मैनूं हथ्थां नाल आंदा भन्न, हुलारा इक्को वार लगाईआ। मेरे

❋

❋

ओसे वेले खुल्ह गए कन्न, नेत्र चारों तरफ़ उठाईआ। जां वेख्या नज़री आया श्री भगवंन, जिस अगली पिछली बणत बणाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सिर साहिब हथ्थ टिकाईआ। गुरमुख प्रेम नाल करन टोटे, मेरीआं वंडीआं रहे पाईआ। जिस तर्हां संगत विच बच्चे निक्के वड्डे छोटे, इक्को जेहा मेरा रूप बणाईआ। मैनूं छिल के हथ्थां नाल पोटे, सोहणा साफ कराईआ। मुख विच पौण हो के सौखे, दन्दां नाल दबाईआ। लाह के छिलका फिर सिख कुछ ना सोचे, चिथ चिथ चूपे वाहो दाहीआ। मेरे रस विच्चों घुट औण बहुते, हरिजन ख़ुशीआं नाल अन्दर लँघाईआ। मेरे मुहम्मद नालो चंगे बण गए रोज़े, ईद नयाज नालों वड्याईआ। मेरा छिलका की हुण सोचे, सोच समझ रही ना राईआ। गुरसिख अकट्ठे हो के आ गए बहुते, वली कंधारी वेख वेख आपणी ख़ुशी मनाईआ। जिन्हां पिच्छे मैं लौंदा रिहा जोते, सोहणा हल चलाईआ। पाणी देदां रिहा बहुते, रात अन्धेरी खूह वगाईआ। ओ मेरे पिछले सारे कढ्ढ जा रोसे, गुसा गिला ना कोई रखाईआ। पुरख अकाल नाल मिलके पहुंचे, आए वाहो दाहीआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, रस इक्को इक वखाईआ। कोई कहे गंना मैनूं आखण करड़ा, डाहडा रहे जणाईआ। मैं कहां मैनूं दन्दा हेठां दयो रगढ़ा, मेरा दु:ख रहे ना राईआ। मैं चंगा गुड़ नालों शकरा, शुक्रिया तुहाढ्ढा रिहा सुणाईआ। जिन्हां मेरा लेख बणाया आ के अक्खरां, अखीर आपणे नाल रलाईआ । मैनूं प्रगट कीता विच्चों पत्थरां, जिथ्थे मर्दाने कौला दित्ता रुढ़ाईआ। मैं मारदा रिहा सी ऐवे टक्करां, आपणा आप गंवाईआ । हुण वली कंधारी मेरा सांभ के वत्तरा, सोहणा खेत बणाईआ। मैं सारयां नालो हो के वक्खरा, गुरमुखां अन्दर बहिके डेरा लाईआ। हुण वेखो मेरा नखरा, मैं नच्चां टप्पां कुद्दां चाईं चाईंआ। अज्जे वी ब्राह्मण दिसे मकरा, गठड़ी आपणी बंद रखाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, देवणहारा साचा वर, गंना मट्टी पोरी जड़्ह बूटे जावे बौहड़ी, लेखा दे दे ख़ुशी मनाईआ।