पुस्तकालयभाग १६

१६ जेठ २०२१ बिक्रमी राम चन्द शेखसर जम्मू

हरिजन बोलण सच जैकारा, जै जै जैकार इक सुणाईआ। जगत जहान छुटे किनारा, मँझधार ना कोए रुढ़ाईआ। लख चुरासी ना रहे प्यारा, मिले मेल बेपरवाहीआ। नाता तुटे कूड़ कुड़यारा, सच सुच इक्को नज़री आईआ। पतिपरमेश्वर पारब्रह्म प्रभ मिले एकँकारा, इक इकल्ला सच्चा माहीआ। एथे ओथे दए सहारा, सिर आपणा हथ्थ टिकाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, मेहरवान होए सहाईआ। भगत जन बोलण जैकार, धुर दा नाअरा इक लगाईआ। जगत नाता छुटे संसार, सगला संग तजाईआ। भगत वछल मिले गिरधार, गिरवर आपणी गोद टिकाईआ। जन्म कर्म प्रभ पावे सार, वेख वखावे चाईं चाईंआ। मानस जन्म दए अधार, अन्तर आत्म परमात्म वेख वखाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सदा सद होए आप सहाईआ। जै जैकार गाया गीत, हरि करता आप जणाईआ। अचरज वेखी धुर दी रीत, रीतीवान रिहा समझाईआ। लहिणा देणा चुक्कया हस्त कीट, ऊँच नीच ना कोए वखाईआ। पतिपरमेश्वर मिल्या इक अतीत, त्रैगुण लेखा रिहा मुकाईआ। सच सति बंधाए प्रीत, बख्शे इक सरनाईआ। धाम जणाए धर्म अनडीठ, निहकर्मी कर्म कमाईआ।

❋

❋

जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सच देवे माण वड्याईआ। सच जैकारा लगा सति, सतिगुर दए वड्याईआ। जन भगतां बख्शे ब्रह्म मति, विद्या ब्रह्म पढ़ाईआ। अन्तर आत्म प्रेम वस, वसल इक्को इक कराईआ। शब्द अगम्मी मार्ग दस्स, रहिबर बणया नूर ख़ुदाईआ। सति प्रकाश कर समरथ, प्रभ देवे माण वड्याईआ । जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, साचा सोहला इक सुणाईआ। साचा सोहला सुणया जग, जुग चौथे वज्जे वधाईआ । गुरमुख गुरसिख सन्त सुहेले रहे हस्स, भगवन ख़ुशी मनाईआ। धर्म दुआरे धुर दा जस, सच स्वामी करी पढ़ाईआ। पिछला पन्ध मुक्कया नट्ठ नट्ठ, अगला लेखा लेखे विच्चों दित्ता मुकाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सच देवणहार वड्याईआ। सच जैकारा गहर गम्भीर, इक्को इक सुणाया। हरिजन लाउँदा रहे बिन शरीर, पंज तत नाता तोड़ तुड़ाया । जिस मन्दिर चढ़ कूके कबीर, गहर गम्भीर अल्हाया। सो साहिब बेनज़ीर, निरवैर वेस वटाया। जिस दी अजल सच तस्वीर, दस्तगीर नूर ख़ुदाया। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सद देवणहार वडयाया। भगत जैकारा बोलया सच्च, सच मिली वड्याईआ। विष्न ब्रह्मा शिव रहे तक्क, तकवा इक रखाईआ। गुर अवतार गाउँदे जस, सोहणा राग अल्हाईआ। पीर पैगम्बर कैहन्दे हक़, नाअरा हक़ प्रगटाईआ। ब्रह्मण्ड खण्ड वेखण रवि ससि, सूरज चन्द ध्यान लगाईआ । पुरी लोअ अकाश प्रकाश चरण कँवल टेकण मथ्थ, मस्तक टिक्का धूढ़ी ख़ाक रमाईआ। शास्त्र सिमरत वेद पुराण अक्खरां नाल गावण जस, अञ्जील कुरान सिफ्त सालाहीआ। सतिजुग त्रेता द्वापर कलयुग सच सरनाई रहे ढट्ठ, आपणा आप मिटाईआ । दो जहान अन्दर बाहर इक्को नाम रहे रट, रट्टा छड्डया जगत लोकाईआ। लोक परलोक चौदां खोल्ह हट्ट, चौदां तबक तबक इक समझाईआ। सारे कहिण उच्ची कूकण आदि जुगादि किसे दा चले ना कोई वस, बेवस बैठे ध्यान लगाईआ। जो किछ करे सो करे पुरख समरथ, शाह पातशाह सच्चा शहिनशाहीआ। ·षी मुनी जगत तपीश्र राह रहे तक्क, नेत्र नैण नैण उठाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सच देवे माण वड्याईआ। रिख मुन तक्कण राह, नेत्र नैण नैण उठाईआ । कवण वेला प्रभ मिले आ, पतिपरमेश्वर बेपरवाहीआ। पिछला लहिणा रहे तका, अन्तर आत्म ध्यान लगाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सच देवे माण वड्याईआ। दे वड्याई साहिब सतिगुर, जन भगत ध्यान लगाईआ । मेरा लेखा तेरे नाल धुर, धुर मस्तक खोज खुजाईआ। निरगुण हो के सरगुण जुड़, जोड़ी धुर दी लै बणाईआ। तेरा लेखा मन्त्र फुर, फुरना इक्को दे समझाईआ। आदि अन्त तेरी लोड़, सदा सदा सद तेरी आस रखाईआ। सच स्वामी चढ़ घोड़, दो जहानां पन्ध मुकाईआ। निरगुण हो के निरवैर बौहड़, निराकार तेरी वड्याईआ। जगत अन्धेरा वेख घोर, साचा चन्द ना कोए चमकाईआ। रसना जिह्वा बत्ती दन्द सारे

❋

❋

पाउँदे शोर, उच्ची कूक कूक सुणाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सच दे माण वड्याईआ। दे वड्याई पिछले मीत, सति सतिवादी तेरी याद नज़री आईआ। तेरा गाउँदा रिहा गीत, बिन रसना जिह्वा बत्ती दन्द हिलाईआ। तेरे प्रेम प्यार अन्दर बणया रिहा ठंडा सीत, अग्नी तत ना कोए तपाईआ। तेरी मन्नदा रिहा रीत, हुक्म अन्दर सीस झुकाईआ। तूं साहिब कीती बख्शीश, बख्शिश मेरी झोली पाईआ। हथ्थ रख के पुश्त पनाह पीठ, धुर दा हुक्म सुणाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, धुर दा लेखा लेखे लाईआ । धुर दा लेखा लाउणा भरिंग, भरिंगू रिहा जणाईआ। तेरे नाम वजाई किंग, किंगरा किंगरा नाद सुणाईआ। तूं दाता दानी गहर गम्भीर सागर सिन्ध, बूँद स्वांती मेरे मुख चुआईआ। मैं समाधी अन्दर बणया तेरी बिंद, तन मन तेरी भेंट चढ़ाईआ । जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सिर आपणा हथ्थ टिकाईआ। भरिंगू मारे अन्तर आवाज़, नेत्र नैणां नीर वहाईआ । मैनूं दस्स मेरे महाराज, महिबूब क्यों बैठा मुख छुपाईआ। ना उह पत्तण बेड़ा दिसे जहाज़, नईया नौका नज़र कोए ना आईआ । ना कोई भगतां दिसे समाज, सगला संग ना कोए वखाईआ। ना नाद सुणे सच रबाब, तन्दी तन्द सितार ना कोए हिलाईआ । जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सति सच दे दृढ़ाईआ। भरिंगू कहे मेरे ग़रीब निवाज, दर तेरे अरज़ोईआ । मेरे पूरब जन्म दा वेख काज, करते तेरे हथ्थ वड्याईआ। तूं आपणी किरपा दिती दाद, वस्त अमोलक झोली पाईआ। कलयुग अन्त तेरा साजण साज, साची सिख्या इक वखाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, लेखा जाणे थाउँ थाईंआ। भरिंग कहे मेरे भगवान, प्रभाती तेरी मोहे नज़री आईआ। बेशक तेरी किरपा मिल्या दान, दयावान झोली झलक नाल भराईआ। मैं कर ल्या परवान, मेहरवान तेरी तक्क सरनाईआ। तूं हौली चुपके फेर दित्ता फ़रमाण, सच संदेसा इक सुणाईआ। जन्म कर के आवे ना कोई पहचान, कर्म कर के मिले माण वड्याईआ। निरगुण हो के दर्शन देवां आण, सरगुण सनमुख बचन ना कोए सुणाईआ। धुर संदेसा दे फ़रमाण, तेरा पूरब नाता जोड़ जुड़ाईआ। तूं बणया रहें अन्जाण, बाली बुध अख्वाईआ। कूड़ी क्रिया सृष्ट सबाई माण, बिन श्री भगवान अन्त होए ना कोए सहाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, साचा हुक्म इक वरताईआ। साचा हुक्म इक्को वरते अन्त, ना कोई मेटे मेट मिटाईआ। नाता जुड़े जीव जंत, मानस मानुख सोभा पाईआ। नाम रखाए जवाहर पंडत, ब्रह्मणी गोद सुहाईआ। लेखा मुक्के ना किसे कोलों अन्त, अन्तष्करन खोज ना कोए खुजाईआ। एसे कर के नौ साल पहले बणाई बणत, लेखा तेरे घर पहुंचाईआ । जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सदा सद देवणहार वड्याईआ। भरिंगू रूह बणी जवाहर, मोती माणक विच्चों प्रगटाईआ। सृष्ट विच्चों गई हार, चारों कुण्ट दुहाईआ। तिन्नां

❋

❋

दिनां विच लभ्भया ना कोई यार, सज्जण संग ना कोए वखाईआ। आर पार ना दिसे किनार, मँझधार ना कोए लँघाईआ। राए धर्म संग चित्रगुप्त लेखा रिहा वखाल, पड़दा उहला आप उठाईआ। उथ्थे कंगालां विच्चों कंगाल, धन दौलत नज़र कोए ना आईआ। नेत्र पूंजण नूं लभ्भे ना कोई रुमाल, दुखियां दु:ख ना कोए वंडाईआ। साचा करे ना कोए प्यार, सिर हथ्थ ना कोए टिकाईआ। चारों कुण्ट वेख रोई धाहां मार, ऊँची कूक काग वांग कुरलाईआ। फेर आई पिछली याद, जन्म भरिंगू वाला रिहा सताईआ। जिस ने खेल रचाया आदि, सो ब्रह्माद वेख वखाईआ। उधरों दूर दुराडा वेख सिँघ गुरदयाल आया भाज, सच संदेसा इक जणाईआ। मैं राजयां विच्चों राज, बल राजा रूप वटाईआ। जिस दा अन्त प्रभू सुआरया काज, घर साचे दे वड्याईआ। ओस बिना कवण रखे लाज, अग्गे पिच्छे लए तराईआ। जिस ने तेरा नाम लिख्या ओस विच किताब, जिहड़ी कुतबख़ाने ना विच बणाईआ। ओस दवारे मुकणा तेरा हिसाब, बेबाक लेखा दए कराईआ। निमाणा दरवेश हो मुमताज, ममनून हो के सीस निवाईआ। उस साहिब दा सदा खड़ा रहे जहाज़, डुब्बदे रुढ़दे लए चढ़ाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सच देवे वड्याईआ । कहे आत्म मैनूं आई होश, हस्ती दिती समझाईआ। जो आदि जुगादि बैठा रिहा ख़ामोश, ख़ुशीआं विच सच्चा आसण लाईआ । मेरा ओस नाल काहदा रोस, जो रुस्सयां रिहा मनाईआ। मैं छड्ड के काया माटी तन पोश, सज्जणां नालों कीती जुदाईआ। एथे मेरी चले ना कोई सोच, समझ कम्म किसे ना आईआ। मैं कर कर थक्की खोज, चारों कुण्ट राह खहिड़ा सके ना कोए समझाईआ । जगत जहान कूड़ी दिसी मौज, अग्गे सूलां सेज सोभा पाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, कवण वेला होवे आप सहाईआ। आत्म कहे मैं भरिंगू पिण्ड, इंड ब्रह्मण्ड रूप वटाईआ। तूं दाता गुणी गहिंद, गहर गम्भीर अख्वाईआ । तेरी धार सागर सिन्ध, अमृत रूप वटाईआ। की होया मैं बणया रिहा वाली हिंद, हिंदवाइण अग्गे ना कोए सहाईआ । मैनूं पई अनोखी चिन्द, चिन्ता सके ना कोए गंवाईआ। तूं शहिनशाह नरिंद, बख्शंद बेपरवाहीआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सच देवे वड्याईआ। साहिब सतिगुर पूरब कर्म विचार, आपणा लेखा दए जणाईआ। जिस दा लेख कलम नाल लिख दित्ता रविदास चमार, धुर दा शब्द जोड़ जुड़ाईआ। तिस दी अन्त देवां पैज स्वार, फड़ बाहों गले लगाईआ। एसे कारण जन भगत दवारे नईया लै के खड़ा त्यार, सच सईया बेपरवाहीआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, लहिणा देणे विच्चों चुकाईआ। जिस दा लेख लिख्या गया प्रभ शब्दी धार, काग़ज़ शाही कलम मेल मिलाईआ । सो गुरमुख गुरसिख हरिजन हरिभगत अन्तिम उतरन पार, पारब्रह्म प्रभ आपे होए सहाईआ। गुरमुखो गुरसिखो जन भगतो जिन्हां बोलयां सति जैकार, जै जैकार करे लोकाईआ।

❋

❋

जिस दवारे अन्दर तुहानूं देवे वाड़, ओस दवारे दे दर ते शाह सुल्तानां दए बहाईआ। क्यों ओन्हां जगत नहीं करया प्यार, पिछली भगती नाल तराईआ। एह लेखा पहलों लिख के रख्या आप निरँकार, किरपा कर बेपरवाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, करे खेल साचा हरि, जन भगतां दए वखाल, वरका वरके नालों उलटाईआ।

१७ जेठ २०२१ बिक्रमी शिव सिँघ दे गृह शेख़सर जम्मू

परम पुरख परमात्म आदि जुगादि, निरगुण निरवैर निराकार अख्वाइंदा। सति सरूप सदा विस्माद, रूप रंग रेख ना कोए जणाइंदा। सच दवारे हो आबाद, महल अटल इक सुहाइंदा। करता हो के रचे काज, करनी आपणी आप कमाइंदा। वेखणहारा खेल ब्रह्माद, ब्रह्मांड खोज खुजाइंदा। सुत दुलारा शब्दी नाद, अनादी आप प्रगटाइंदा। थिर घर बहि के करे काज, दूजा संग ना कोए वखाइंदा। सति सतिवादी देवे दात, वस्त अमोलक आप वरताइंदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी जोत धर, साची करनी आप कराइंदा। साची करनी पारब्रह्म, परम पुरख आप कराईआ। निहकर्मी करे आपणा कर्म, कर्म कांड समझ किसे ना आईआ। ना कोई जननी देवे जन्म, मात पित ना कोए बणाईआ। ना कोई वरन गोत ज़ात पात धर्म, इष्ट देव ना कोए मनाईआ। ना कोई ठाकर स्वामी बख्शे शरन, सीस जगदीश ना कोए झुकाईआ। ना कोई नेत्र हरन फरन, लोचण अक्ख ना कोए खुल्हाईआ। ना कोई मंज़ल पौड़ी चढ़न, महल अटल ना कोए वड्याईआ। ना कोई अक्खर विद्या पढ़न, ना कोई हरूफ़ दए समझाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, साची करनी कार कमाईआ। साची करनी करे भगवान, सो साहिब सतिगुर इक अख्वाइंदा। सचखण्ड निवासी नौजवान, पुरख अबिनाशी वेस वटाइंदा। दाता दानी देवणहारा दान, दयावान आप हो जाइंदा। योद्धा सूरबीर बलवान, सुत दुलारा इक उठाइंदा। हुक्मे अन्दर दे फ़रमाण, सच संदेसा इक सुणाइंदा। तेरा मेरा रूप महान, नूरो नूर नूर दरसाइंदा। साची इच्छया कर परवान, भिच्छया इक्को इक वखाइंदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, करनी करता आप कमाइंदा। करनी करता करे करने योग, दूजा नज़र कोए ना आईआ। सच दवारे सच संजोग, घर मेला सहिज सुभाईआ । पुरख अकाल दीन दयाल परवरदिगार बख्शे साची ओट, राम रहीम इक सरनाईआ। कर प्रकाश निर्मल जोत, जोती जोत करे रुशनाईआ। वसावणहारा साचा कोट, बंक दुआर इक सुहाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, करे खेल साचा हरि, मेहरवान मेहरवान आपणा पड़दा आप उठाईआ। जोती धार प्रगटे शब्द, हरि करनी कार कमाइंदा। जिस दा ना कोई दीन ना कोई मज़्हब, ज़ात पात

❋

❋

ना कोए रखाइंदा। ना कोई हथ्थ पैर ना चुक्के कदम, पांधी बण ना पन्ध मुकाइंदा । ना कोई सजदा बन्दना करे अदब, ठाकर रूप ना कोए वखाइंदा। ना कोई तत प्रकृती ना कोई बदन, माया वेस ना कोए वटाइंदा। ना कोई मार्ग ना कोई मंज़ल, रहिबर रूप ना कोए वटाइंदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, साची खेल आप खलाइंदा। साची खेल शब्दी सुत, हरि करता आप जणाईआ। हुक्म देवे अबिनाशी अचुत, धुर दा लेखा इक दृढ़ाईआ। विष्न ब्रह्मा शिव मौले तेरी रुत्त, विष्न ब्रह्मा शिव तेरी सेव कमाईआ। तेरी धारों त्रैगुण माया पए उठ, रजो तमो सतो घाड़त लैणा घड़ाईआ। घाड़त विच्चों मेल मिलणा कित, अनभव आपणी कार कमाईआ। अनभव विच्चों पंज तत सुहौण साची रुत्त, अप तेज वाए पृथ्मी आकाश बन्धन पाईआ। सभना मेल करना सच सुच्च, तेरे हथ्थ वड्याईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, साची करनी कार कमाईआ। पंज तत होए मिलाप, निरगुण निरवैर दए वड्याईआ। पंज पंझी खेल तमाश, प्रकृती आपणा रंग वखाईआ। लेखा जाणे पुरख अकाल, दूजा समझ सके ना राईआ । जिस घाड़त घड़ी कमाल, ठठयार बण के सेव कमाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, देवणहारा साचा वर, साची सिख्या इक दृढ़ाईआ। साची सिख्या पारब्रह्म, ब्रह्म वेता आप जणाइंदा। ब्रह्मे तेरा धुर दा कम्म, प्रकृती विच रखाइंदा। अण्डज जेरज उत्भुज सेत्ज बेड़ा बन्न्ह, साचा खेड़ा इक वसाइंदा। शंकर धूंआँधार देणा डंन, डंका तेरे हथ्थ फड़ाइंदा। विष्न विश्व वेखणा मार ध्यान, नव नौ चार तेरा हुक्म वरताइंदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, करे खेल साचा हरि, भेव अभेदा अछल अछेदा सच स्वामी आप खुल्हाइंदा। विष्न ब्रह्मा शिव कीते ख़बरदार, धुर फ़रमाणा हुक्म सुणाईआ। सच भण्डारा देवणहार, दातार दया कमाईआ। ब्रह्म वेता होया ख़बरदार, नेत्र नैण अक्ख खुल्हाईआ। शंकर चरण कँवल करे निमस्कार, दोए दोए जोड़ लागे पाईंआ। त्रैगुण माया जाए बलिहार, बलिहारी बलिहार प्रभ तेरी वड वड्याईआ। पंज तत वेखण अखाड़, सोहणा बंक सुहाईआ। प्रकृती चले नाल नाल, दृष्टी प्रभू ने आपे पाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, साची करनी आप कमाईआ। साची करनी खेल अपारा, हरि करता आप कराइंदा। त्रै पंज दा रच अखाड़ा, साचा वेस वेख वखाइंदा। ततव तत दे आधारा, माटी बुत्त बणत बणाइंदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, करे खेल साचा हरि, भेव अभेद आप छुपाइंदा। पंज तत माटी काया कर त्यार, ततव तत दए वड्याईआ। प्रकृती अन्दर बाहर रोवे ज़ारो ज़ार, नेत्र नैणां नीर वहाईआ। तेरा अन्त ना पारावार, बेअन्त तेरी सरनाईआ। तेरा रूप अगम्म अथाह परवरदिगार, शाह पातशाह तेरी ओट तकाईआ। तुध बिन दिसे ना कोई मीत मुरार, सज्जण सैण ना कोए अख्वाईआ। किरपा कर हरि निरँकार, निरवैर हो सहाईआ। दोए जोड़ करां

❋

❋

निमस्कार, नमो नमो आपणा सीस निवाईआ। तेरा घर ठांडा दरबार, सचखण्ड निवासी तेरी सरन सरनगति इक्को मोहे भाईआ। तूं विष्न ब्रह्मा शिव कीते त्यार, त्रैगुण माया पंज तत बणाया मीत मुरार, मेरा नाता प्रकृती विच्चों दृष्टी विच बदलाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, साचा देणा इक वर, दर तेरे अलख जगाईआ। दर तेरे इक अलख, उच्ची कूक कूक सुणाईआ। श्री भगवान हो प्रतख, पारब्रह्म तेरी वड्याईआ। मेरा देदे मैनूं हक़, ख़ाली झोली रही वखाईआ। मेहरवान हो पुरख समरथ, दीन दयाल दया कमाईआ। आपणा नाउँ परमात्म दस्स, परम पुरख समझाईआ। घट घट निरगुण जोत करां प्रकाश, आदि निरँजण हो के जोत निरँजण रूप वटाईआ। साची वस्त देवां ख़ास, ख्वाहिश आपणी नाल मिलाईआ। जो आदि जुगादि ना होए विनाश, विनाशी रूप ना कोए धराईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सच देवे माण वड्याईआ। देवे वड्याई हरि भगवन्त, करनी आप कमाइंदा। घर मेला नार कन्त, सेज सुहञ्जणी आप हंढ्ढाइंदा। काया चोली बाहरों वेख बसन्त, रंग अगम्मड़े आप रंगाइंदा। अन्तर बख्श जीव आत्मा जंत, परमात्मा आपणा नूर टिकाइंदा। जिस नूं कोटन कोटां विच्चों जाणे विरला सन्त, साख्यात जिस नूं आप दरसाइंदा। बाकी भरमे भुल्ली जीव जंत, जागरत जोत ना कोए जगाइंदा। जिस ने रचना रची आदि सो वेखणहारा अन्त, मध आपणी खेल खलाइंदा। तिस दी महिमा सदा बेअन्त, शास्त्र सिमरत वेद पुराण अञ्जील कुरान कहि ना कोए सुणाइंदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, साचा खेल आप रचाइंदा। साचा खेल पंज तत काया चोला, सो साहिब आप कराईआ। परमात्म आत्म अन्दर रखे उहला, पर्दा सोहणा इक बणाईआ। मन वासना जगत पावे रौला, बुद्धि खोज खोज बिगसाईआ। जिंना चिर शब्द गुरू ना मिले विचोला, पड़दा सके ना कोए उठाईआ। प्रकृती अन्दर पारब्रह्म ब्रह्म हो के मौला, मौला आपणी कार कमाईआ। सच दवारा जिस ने खोल्हा, तन माटी ख़ुशी वखाईआ। सच संदेसा गाया ढोला, धुर दा राग अल्हाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, परमात्म आत्म आपणा रूप दरसाईआ। परमात्म कहे आत्म सच्च, हरि सच दिती वड्याईआ। काया माटी भाण्डा कच्च, प्रकृती सेव कमाईआ। मन मनुआ अन्दर रिहा नच्च, नौ दुआर भज्जे वाहो दाहीआ। बुद्धी जगत विहारा रही दस्स, उच्ची कूक कूक सुणाईआ। गुरमुख विरला सन्त सुहेला अन्तर आत्म लए रस, निझर झिरना इक झिराईआ । जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, घर मन्दिर इक सुहाईआ। प्रकृती तत बणाया मन्दिर, सोहणी बणत बणाईआ। आत्म रखी प्रभ ओसे अन्दर, घर घर विच डेरा दित्ता लगाईआ। त्रैधाती लाया जन्दर, ना सके कोए तुड़ाईआ । मन वासना कोई ना समझे डूंग्घी कन्दर, साची खोज ना कोए खुजाईआ। गुरमुख विरला प्रभ किरपा अन्दर लँघण, मंज़ल मंज़ल पन्ध मुकाईआ।

❋

❋

अनहद नाद सुणे मृदंगन, शब्दी राग अल्हाईआ। घर स्वामी आत्म परमात्म नज़री आए सज्जण, बैठा डेरा लाईआ। बिन रसना जिह्वा बत्ती दन्द सति सरूप होया मग्न, एका एक नूर रुशनाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आत्म अन्तर आपणा रंग वखाईआ। अन्तर आत्म रखी एक, एकँकार बणत बणाईआ। जिस आत्म पिच्छे तत प्रकृती धारन भेख, बिन आत्म प्रकृती कम्म किसे ना आईआ। काया माटी जगत जहान खेड, लख चुरासी वणज कराईआ। जिन्हां बख्शे आपणा तेज, जलवा नूर करे रुशनाईआ। सो भगत भगवान दी अन्तर आत्म मानण सेज, सुहञ्जणी डेरा लाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आत्म परमात्म दोहां मिल के खेल खलाईआ। आत्म कहे मेरा प्रकृती नाता, धुर संजोगी मेल मिलाईआ। प्रकृती कहे मैं आत्म बण के राखा, सोहणी सेव कमाईआ। दोहां दा दाता पुरख समराथा, दीन दयाल इक अख्वाईआ। उस दा खेल किसे ना जाता, बुद्धी भेव कोए ना पाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, साची खेल आप कराईआ। आत्म कहे मैं प्रकृती साथ, सोहणा संग निभाईआ। प्रकृती कहे मैं हो के दास, दासी रूप वटाईआ। पंज तत कहिण वाहवा शाबाश, सोहणी बणत बणाईआ । त्रैगुण कहे मैं रही भाज, दूर दुराडा पन्ध मुकाईआ। सभनां मिल के तत शरीर बणया जहाज़, बेड़ा प्रभ जी आपणे हथ्थ रखाईआ। जिस दे अन्दर ना कोई रसम ना रवाज, समाज समझ कोए ना पाईआ। जे कोई अन्दर वड़ के वेखे सति सरूप प्रकाश, विकाश इक्को इक वखाईआ । लेखा चुक्के धरनी धरत धवल आकाश, ब्रह्मण्ड ब्रह्मांड अनाद इक्को रूप वखाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सच देवे माण वड्याईआ। आत्म परमात्म प्रकृती वेखण विच अलग, करनी विच कट्ठे रूप वटाईआ। इक दूजे नाल गए बज्झ, धुर दी सोहणी डोरी तन्द बंधाईआ। जिंनी समझ ओना कोई दए दस्स, अगली कहाणी ना कोए दृढ़ाईआ। ओथे बुद्धी होवे बस, बेवस हो के मति मतिवाली रही कुरलाईआ। जिन्हां मिल गई पिछली वेखण वाली अक्ख, उह आखर मंज़ल चढ़ के देण समझाईआ। आत्म दा आपणे थाँ हक़, प्रकृती आपणे थाँ रही वस, तत आपणे थाँ रहे भज्ज, माया आपणे थाँ रही सज, साजण सब दा इक्को नज़री आईआ। जो आदि जुगादि जुग चौकड़ी नित नवित्त सब दे पड़दे रिहा कज्ज, मिहबान बीदो बी ख़ैर या अल्ला इलाही नूर ख़ुदाईआ। तिस नूं कैहन्दे पुरख समरथ, बेअन्त बेपरवाह अथाह रूप वटाईआ। आत्म प्रकृती सब प्रभ दे हिस्से ओसे दी आस, रास मण्डल जगत जीव जहान रहे वखाईआ। बिन आत्म अन्तर ना होए प्रकाश, पवण चले ना कोए स्वास, ततव कम्म ना करन बण के दासी दास, मन मति बुध ना कोए वड्याईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, करे खेल साचा हरि, दोहां वचोला बेपरवाहीआ।

❋

❋

१७ जेठ २०२१ बिक्रमी गुरदित्त सिँघ छम्ब शेख़सर ज़िला जम्मू

वेख खेल अगम्मी हरि दा, हार मन्ने जगत लोकाईआ। लेख वेख अगम्मी घर दा, घर घर बैठे जगत भुलाईआ। भेव वेख अगम्मी नर दा, नर नारी नैण ना कोए उठाईआ। घाड़त वेख अगम्मी घड़दा, जगत बाढी मुख भवाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, धुर दी करनी आप कमाईआ। वेख खेल अगम्मी रब्ब दा, रहिबर बैठे मुख भवाईआ । उह लेखा जाणे सब दा, शाह पातशाह सच्चा शहिनशाहीआ। आदि जुगादि जुग चौकड़ी आपे लभ्भदा, निरगुण सरगुण खोज खुजाईआ। लेखा जाणे दो जहानां हद्द दा, आर पार किनारा वेखे चाईं चाईंआ। सच निशाना सति दवारे आपे गड्डदा, चार कुण्ट दहि दिशा आप झुलाईआ। लेखा जाणे नाड़ी मास हड्ड दा, लख चुरासी खोज खुजाईआ। नशा जाणे प्रेम प्यार मदि दा, पीआ प्रीतम बेपरवाहीआ। नाद धुन वेखे वज्जदा, बिन तन्दी तन्द सतार हिलाईआ। सच प्रकाश दीपक वेखे जगदा, कवण दवारे होए रुशनाईआ। साहिब सतिगुर सरन कवण लग्गदा, पुरख अकाल कवण मनाईआ। चरण कँवल निमाणा हो कौण ढट्ठदा, अभिमान मोह मिटाईआ। साचा नाम आत्म परमात्म कवण रटदा, सोहँ ढोला सच्चा गाईआ। पड़दा लाहे चौदां लोक चौदां तबक साचे हट्ट दा, लेखा जाणे थाउँ थाईंआ। मार्ग वेखे सति सतिवादी रथ दा, रथवाही बण के फेरा पाईआ। मेल मिलाप वेखे तीजी अक्ख दा, कवण इशारे नाल समझाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, साची खेल रिहा दृढ़ाईआ। वेख खेल अगम्मी नूर, जगत नूर रहे शरमाईआ। नेत्र रो प्या मनसूर, नैणां नीर वहाईआ । मूसा धाह मार कोहतूर, उच्ची कूक कूक सुणाईआ। ईसा हो के कहे मजबूर, तोबा तोबा बेपरवाहीआ। मुहम्मद कहे परवरदिगार बेकसूर, कसम खा के रिहा जणाईआ। जिस दा सच सच्चा ज़हूर, चार कुण्ट करे रुशनाईआ। जिस दे मसवरे नाल मसीर होए मसहूर, कुतब ग़ौंस मिली वड्याईआ। तिस दा सब तों वड्डा शऊर, शहिनशाह दाता बेपरवाहीआ। चारों कुण्ट हाज़र हज़ूर, हज़रत इक्को नज़री आईआ। मैं दर बरदा बण मज़दूर, सोहणी सेव कमाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, साची करनी आपणे हथ्थ रखाईआ। वेख खेल अगम्मी हरि दा, चार कुण्ट लए अंगड़ाईआ। विष्न ब्रह्मा शिव फिरे डरदा, सीस सके ना कोए उठाईआ। गुर अवतार मन्त्र फिरे पढ़दा, धुर दा ढोला राग सुणाईआ। सति सति सति दिसे करदा, असति रूप ना कोए वटाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सच्चा राह वखाईआ । वेख खेल हरि जगत, जुग ख़ुशी मनाइंदा। मिले वड्याई धुर दे भगत, भगवन आपणी दया कमाइंदा। निरवैर हो के वेखे परत, पतिपरमेश्वर फेरा पाइंदा। अगला पिछला कढ्ढ फरक, फ़ैसला इक्को वार सुणाइंदा। जन्म कर्म दा मेट हरख़, संसा रोग सोग चुकाइंदा।

❋

❋

बिन कसवटीउँ ल्या परख, पारखू इक्को नज़री आइंदा। ग़रीब निमाणयां कोझयां कमल्यां कर के तरस, रहमत आपणी नाल रखाइंदा। अन्तर आत्म मेघ बरस, जगत अग्नी तत बुझाइंदा। पूरब जन्म जो रहे तड़प, कर किरपा घर साचे मेल मिलाइंदा। मन वासना मिटे भटक, सांतक सति सति कराइंदा। मंज़ल मंज़ल सन्त सुहेला कोई ना जाए अटक, मार्ग इक्को इक वखाइंदा। पंच विकार दूई द्वैती परे हटाए कटक, खण्डा खड़ग नाम खड़काइंदा। हउमे हंगता देवे झटक, छुरी ज़ब्हा हथ्थ उठाइंदा। ठाकर हो के कृपानिधान देवे मदद, सिर आपणा हथ्थ टिकाइंदा। जन भगत बणाए इक तों अदद, अदल अदालत इक्को इक वखाइंदा। जिस घर दिसे ना कोई तशदद, दूजा रूप ना कोए वटाइंदा। ना कोई दीन ना कोई मज़्हब, मज़लूम नज़र कोए ना आइंदा। सब दा दाता सर्ब दा गुरू इक्को शब्द, गुरदेव स्वामी इक समझाइंदा। जुग चौकड़ी पिच्छों प्रभ एहो कीता ग़ज़ब, गहर गम्भीर आपणा नाम प्रगटाइंदा। ना रूप ना रेख ना तत ना मर्द, जोती जाता रूप अनूप धराइंदा। दीन हो के दुखियां वंडे दर्द, दर्द दु:ख भय भंजन आपणी कार कमाइंदा। कूड़ी क्रिया रिहा वर्ज, सिर सिर हुक्म आप सुणाइंदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सन्त सुहेले सच उठाइंदा। वेख खेल श्री भगवन्त, घर साचे वज्जे वधाईआ। ख़ुशी मनावण गुरमुख सन्त, ढोला राग अल्हाईआ। धन्न भाग अबिनाशी करता मिले कन्त, नारी सोहणी सेज हंढ्ढाईआ। तन माटी चाढ़्हे रंग बसन्त, दो जहान उतर कदे ना जाईआ। आत्म परमात्म देवे मंत, धुर दा ढोला इक सुणाईआ। मिले वड्याई विच जीव जंत, जागरत जोत करे रुशनाईआ। गढ़ तोड़े हउमें हंगत, हरि मन्दिर दए वखाईआ। जिथ्थे ना कोई मुल्ला शेख़ मसायक पंडत, शास्त्र सिमरत वेद पुराण नज़र कोए ना आईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, देवणहारा साचा वर, सिर आपणा हथ्थ टिकाईआ। वेख खेल साहिब सतिगुर, गृह गृह वज्जे वधाईआ। हरिजन मेल मिलावा मेला करे धुर, धुर मस्तक वेख वखाईआ। मन्त्र फुरना इक्को दस्से जो रिहा फुर, फ़रमांबरदार हो के सेव कमाईआ। सच प्रीत पीआ प्रीतम जाए जुड़, जोड़ी आत्म परमात्म आप बणाईआ। कर प्रकाश अन्धेरे घोर, जोती नूर करे रुशनाईआ। पकड़ पछाड़े पंज चोर, माया ममता मोह मिटाईआ। कूड़ी क्रिया ना पावे शोर, जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, घर मन्दिर इक सुहाईआ। वेख मन्दिर घर स्वामी, हरिजन साचा ख़ुशी मनाइंदा। जिस गृह शब्द अनादी सुणे बाणी, बाण निराला तीर चलाइंदा। जिस दा लेखा कोई ना जाणे जगत विद्वानी, विद्या अन्दर हथ्थ किसे ना आइंदा। जिस दा लेख शाही लिखे ना कोए कानी, कातब कलम ना कोए चलाइंदा। जिस दा जलवा नूर नुरानी, ततव तत ना कोए वखाइंदा। जिस दी गुर अवतार पीर पैगम्बर गाउँदे गए कहाणी, कहावत विच आपणा नाम प्रगटाइंदा। सो साहिब सतिगुर पुरख अकाल

❋

❋

करे मेहरवानी, मेहर नज़र नरायण इक उठाइंदा। जन भगतां आबे हयात अमृत बख्शे ठंडा पाणी, नीर सीर गहर गम्भीर मुख चवाइंदा। सच दरबार देवे पद निरबाणी, निरबाण पद चरण कँवल वखाइंदा। मंज़ल मकसद रहिबर राह दस्से आसानी, असल आपणा भेव चुकाइंदा । बिन करबल्यों मंज़ूर करे कुरबानी, बिन छुरीउँ ज़ब्हा आपणे लेखे लाइंदा। बिन मरन तों लहिणा देणा चुकाए फ़ानी, फ़ैसला आपणे हथ्थ वखाइंदा । बिन कत्लगाह कातिल मक्तूल वेखे मार ध्यानी, नेत्र नैण अक्ख खुलाइंदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, हरिजन साचे साचे दर सुहाइंदा। वेख खेल साचे दुआर, दरगह वज्जी वधाईआ। परम पुरख प्रभ करे प्यार, पतिपरमेश्वर होए सहाईआ। भगत वछल गिरवर गिरधार, नर नरायण नैण खुल्हाईआ। सन्त सुहेले गोद उठाल, गुर चेले मेल मिलाईआ। लेखा चुक्के ओथे शाह कंगाल, शहिनशाह आपणा रंग रंगाईआ। सच धर्म दी सच्ची धर्मसाल, सति सतिवादी दए वखाईआ। शब्दी दीपक इक्को बाल, जोती जोत जोत रुशनाईआ। करे खेल श्री भगवान, भगवन आपणी कल वरताईआ। सच मुहब्बत प्यार प्रीती अन्दर परम पुरख कर परवान, प्रेमी आपणे घर वसाईआ। साचे दर साचे गृह साचे मन्दिर साचा ढोला गाण, गावत गीत गोबिन्द अलाईआ। इक दूजे दी करन पहचान बेपहचान आपणा, पड़दा दए उठाईआ। जिध्धर वेखण निरगुण नूर जोत सरूप सति स्वामी नज़री आए श्री भगवान, सच सिँघासण पुरख अबिनाशन बैठा डेरा लाईआ। भगत वछल दयानिध ठाकर स्वामी देवे इक फ़रमाण, धुर संदेसा अगम्म अथाह सुणाईआ। साचा महल अटल उच्च मकान, जन भगतो तुहाढ्ढा हिस्सा दित्ता बणाईआ। ख़ुशीआं नाल वसणा गीत गाउणा सोहँ महाराज शेर सिँघ विष्नूं भगवान, भगवान दान धुर दा झोली पाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, तुहाढ्ढे नाल रखे आपणा ईमान, आपणे ईमान नाल तुहाढ्ढा धर्म दए बणाईआ।

१७ जेठ २०२१ बिक्रमी गूढ़ा राम दे गृह शेख़सर जम्मू

किरपा करे प्रभ सतिगुर पूरा, सति पुरख निरँजण दया कमाइंदा। चतुर सुघड़ बणाए मूर्ख मूढ़्हा, मन्त्र अन्तर नाम दृढ़ाइंदा। काया चोली रंग अगम्मड़ा चाढ़्हे गूढ़ा, एथे ओथे उतर कदे ना जाइंदा। सगला संग बणाए बण के सूरा, सूरबीर धुर दा मेल मिलाइंदा। माया ममता हउमें हंगता गढ़ ढाहे कूड़ा, सच सुच इक वखाइंदा। शब्द अनादी नाद वजाए तूरा, तुरत आपणा हुक्म सुणाइंदा। सच प्रकाश बख्शे नूरा, जोती जोत जोत रुशनाइंदा। सर्ब कला बण भरपूरा, वस्त अमोलक झोली पाइंदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, जन भगतां जन्म होण ना दए अधूरा, हरि जु आपणे लेखे लाइंदा । सतिगुर

❋

❋

पूरा सदा सहायक, आदि अन्त वड्याईआ। शब्द अगम्मी दए हदाइत, धुर दी करे पढ़ाईआ । नाम निधान बख्शश करे अनाइत, रहमत झोली पाईआ। कूड़ी क्रिया कढ्ढे शरायत, शरीअत साची विच मिलाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, जन भगतां करे सदा हमायत, अहिमीयत आपणी दए दृढ़ाईआ। सतिगुर पूरा सदा सुहेला, संगी साथी इक अख्वाईआ। जुग चौकड़ी फिरे इकेला, दो जहानां निरगुण निरगुण निरगुण पन्ध मुकाईआ। आपणे हथ्थ रखाए वार थित वेला, घड़ी पल ना किसे समझाईआ। जन भगतां बण के सज्जण सुहेला, मेल मिलाए चाईं चाईंआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, गुरमुख गुर गुर गोद उठाईआ। सतिगुर पूरा पारब्रह्म, पतिपरमेश्वर इक अख्वाइंदा। जन भगतां वखाए आपणा धर्म, सद धर्मी दया कमाइंदा। चरण प्रीती बख्श के सरन, सरनगति इक दृढ़ाइंदा। नेत्र खोल्ह हरन फरन, हिरदे आपणा रूप वसाइंदा। लहिणा देणा चुका मरन डरन, भय भ्यानक डेरा ढाइंदा । जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, सन्त सुहेला वेख वखाइंदा। सतिगुर पूरा एकँकार, अकल कला अख्वाईआ। जुग जन्म देवे पैज स्वार, सिर आपणा हथ्थ टिकाईआ। लेखा जाणे मूर्ख मुग्ध गंवार, बुधहीण दए वड्याईआ। साची सिख्या सिखाए अपर अपार, अपरम्पर करे पढ़ाईआ। मीत प्यारा बण के सज्जण यार, सुहेला हो के सदा दए लगाईआ। उठ गावत गीत गा इक मुरार, मुरली तन रबाब वजाईआ। मेरे अन्दरों निकले सच्ची धुनकार, अनहद नादी राग सुणाईआ । जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, गुरमुख दए वड्याईआ। गुरमुख गा गीत सोहला, हरि सतिगुर आप समझाइंदा । तेरा चुक्के पर्दा उहला, मुख नक़ाब ना कोए टिकाइंदा। सच नाम दा सोहणा बोला, अनबोलत आप सुणाइंदा। तूं मेरा मैं तेरा वचोला, मेलणहार इक अख्वाइंदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, हरिजन साचे रंग रंगाइंदा। साचा रंग चाढ़्ह मजीठ, सोहणी बणत बणाईआ। धाम वखा इक अनडीठ, अगम्मड़ी रुत्त सुहाईआ। ठाकर हो के वस चीत, चेतन रूप वटाईआ। नाता तोड़ मन्दिर मसीत, सोहणा बंक सुहाईआ। भगत भगवान धुर दी रीत, ना कोई मेटे मेट मिटाईआ । हसदयां हसदयां माणस जन्म जाणा जीत, ख़ुशी ग़मी इक्को घर दसाईआ। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, देवणहारा साची भीख, भिच्छया आपणा नाम झोली पाईआ। सतिगुर पूरा पाए भिच्छा, भिखक दया कमाइंदा। एथे ओथे करे रिच्छा, रच्छक हो के सिर आपणा हथ्थ टिकाइंदा। सति सतिवादी आत्म अन्तर सुणाए किसा, किस्मत काया विच्चों बदलाइंदा। रूप रंग वेखण नूं दिसे निक्का, वड्डया विच्चों वड्डा वड दाता इक्को नज़री आइंदा। जिस दा आदि जुगादि जुग चौकड़ी सति धर्म दा चले सिका, दो जहानां हुक्म मनाइंदा। सोहणा भागां वाला मस्तक लाए टिक्का, जिस दी रेख ना कोए मिटाइंदा। सचखण्ड दुआर वखाए जिथ्थे ना कोई लाए गारा इट्टां, जगत

❋

❋

मज़दूर सेव ना कोए कमाइंदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, जन भगतां सच प्रीती दा प्रीतम इक्को वार कढ्ढे सिट्टा, जिस दा अन्त कोए ना आइंदा। प्यार विच मित्र प्यारा मिता, प्रेम विच परम पुरख अख्वाइंदा। हितकार विच अन्दर बाहर करे हिता, हित विच्चों अबिनाशी अचुता नज़री आइंदा। अबिनाशी हो के खेल करे नित नवित्ता, जुग चौकड़ी वेस वटाइंदा। जन भगतां साचे सन्तां बण के धुर दा पिता, पूत सपूत आपणी गोद उठाइंदा। रस अमृत देवे मिट्ठा, फिक्का रूप ना कोए जणाइंदा। एहो खेल सदा सदा सद अनडिठा, जग नेत्र नज़र किसे ना आइंदा। जोती जोत सरूप हरि, आप आपणी किरपा कर, आपे जाणे आपणी बिध, विध नाता आपणा आपणे नाल जुड़ाइंदा। महाराज शेर सिँघ विष्नूं भगवान, बख्शिश विच वड्डा दाता, रहमत विच रहीम नज़री आइंदा। जिन्हां गुरमुखां मन्नया शब्दी आखा, तिन्हां पदवी इक वखाइंदा। जिथ्थे ना कोई अन्न्हा ना सुजाखा, नेत्र अक्ख ना कोए मटकाइंदा। इक्को इक पुरख समराथा, सच सिँघासण सोभा पाइंदा। जन भगतां मेल मिला के गावे ख़ुशीआं गाथा, सोहँ राग सुणाइंदा। ओन्हां गुरमुखां काहदा घाटा, जिन्हां पारब्रह्म पतिपरमेश्वर आपणी गोद उठाइंदा। महाराज शेर सिँघ विष्नूं भगवान, निरगुण सरूप बणया राखा, प्रितपालक हो के बालकां उपर आपणी नज़र उठाइंदा।